Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Khuất Văn Quý: Xây dựng hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới

Các thành viên trong gia đình tham gia trình diễn áo dài ở Ngày hội Gia đình Việt Nam năm 2026 tại xã Liên Minh. Ảnh: Đỗ Tâm

Gia đình Việt trước biến đổi của thời đại số

- Thưa ông, công tác xây dựng gia đình đã đạt được những kết quả nổi bật nào trong việc bồi đắp giá trị con người Việt Nam, gìn giữ nền tảng văn hóa và củng cố sự phát triển bền vững của xã hội?

Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Khuất Văn Quý. Ảnh: Nhung Hồng

- Có thể khẳng định, công tác xây dựng gia đình ở Việt Nam thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống và củng cố nền tảng phát triển xã hội.

Đảng và Nhà nước luôn xác định gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành nhân cách con người và gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc. Chính vì thế, công tác gia đình được thể hiện trong nhiều văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của trung ương. Điển hình như: Chỉ thị số 06-CT/TW năm 2021 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới; Nghị quyết số 33-NQ/TW năm 2014 của Ban Chấp hành Trung ương khoá XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Đặc biệt, ngày 7-1-2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, tiếp tục xác định phát triển toàn diện văn hóa, con người trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Cùng với đó, nhiều văn bản pháp luật được ban hành, như: Luật Hôn nhân và Gia đình; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; Luật Bình đẳng giới; Luật Trẻ em…, đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các thành viên, thúc đẩy xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh.

Theo đánh giá, chất lượng sống gia đình Việt ngày càng được nâng lên. Điều kiện sống của người dân được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng tốt hơn. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được triển khai sâu rộng, nhiều địa phương có tỷ lệ gia đình văn hóa đạt trên 90%. Nhiều hủ tục lạc hậu trong việc cưới, việc tang từng bước được loại bỏ. Các giá trị tiến bộ, văn minh ngày càng được phát huy trong đời sống gia đình và cộng đồng.

Đặc biệt, hệ giá trị gia đình Việt Nam với bốn giá trị cốt lõi là “no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh” ngày càng được lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực để các gia đình tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp, thích ứng với những biến đổi của xã hội hiện đại, góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc, đất nước phồn vinh.

- Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và sự thay đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, đâu là những thách thức lớn nhất đặt ra đối với việc giữ gìn, phát huy các giá trị gia đình Việt Nam hiện nay, thưa ông?

- Chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và những biến đổi trong đời sống xã hội đang tạo ra cơ hội, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức lớn cho gia đình Việt Nam trong việc duy trì sự gắn kết và gìn giữ các giá trị truyền thống. Đáng lo ngại là sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên trong gia đình và nguy cơ đứt gãy các chuẩn mực văn hóa ứng xử truyền thống. Dù sống chung một mái nhà, nhưng các thành viên lại dành thời gian cho công nghệ nhiều hơn, dẫn đến sự chia sẻ, trò chuyện ít đi. Điều này có thể làm giảm sự kết nối tình cảm, ảnh hưởng đến việc xây dựng môi trường gia đình yêu thương, chia sẻ.

Quá trình hội nhập và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội cũng tác động đến nhận thức, lối sống, nhất là với thế hệ trẻ. Việc tiếp nhận các giá trị mới là cần thiết, nhưng nếu thiếu sự chọn lọc sẽ có nguy cơ làm phai nhạt một số giá trị truyền thống, như tinh thần trách nhiệm, sự quan tâm giữa các thế hệ, sự gắn bó, sẻ chia giữa các thành viên trong gia đình.

Ngoài ra, còn có một thực trạng, các gia đình cũng đang phải chịu những áp lực lớn về kinh tế và mưu sinh. Nhiều gia đình phải dành phần lớn thời gian cho công việc để bảo đảm cuộc sống, dẫn đến việc cha mẹ ít có điều kiện chăm sóc, giáo dục, đồng hành với con cái. Khi sự quan tâm trong gia đình bị thu hẹp, trẻ em có thể thiếu sự định hướng cần thiết từ những người thân. Hơn nữa, tình trạng ly hôn, ly thân, bạo lực gia đình, các tệ nạn xã hội và sự thay đổi về mô hình, cấu trúc gia đình… cũng là yếu tố thách thức của gia đình Việt. Gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống đang giảm dần, thay vào đó, gia đình hạt nhân trở nên phổ biến hơn. Điều này khiến sự gắn kết giữa ông bà, cha mẹ và con cháu có nguy cơ bị hạn chế, việc truyền dạy các giá trị văn hóa, đạo đức trong gia đình cũng gặp nhiều khó khăn hơn.

Gìn giữ giá trị cốt lõi, kiến tạo gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới

- Trước những yêu cầu mới của thời đại, theo ông, cần triển khai những giải pháp nào để vừa củng cố hệ giá trị gia đình Việt Nam, vừa giúp mỗi gia đình thích ứng linh hoạt với sự thay đổi của xã hội?

- Dù đời sống xã hội có nhiều thay đổi và mô hình gia đình ngày càng đa dạng hơn, nhưng các giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam vẫn cần tiếp tục được giữ gìn và phát huy. Đây chính là nền tảng tạo nên sự bền vững của mỗi gia đình, đồng thời góp phần xây dựng xã hội ổn định và phát triển.

Đảng và Nhà nước ta đang tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm củng cố và phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới. Cụ thể, hệ giá trị gia đình Việt Nam được xác định với bốn giá trị cốt lõi, là: No ấm, tiến bộ, hạnh phúc và văn minh. Đây không chỉ là mục tiêu hướng tới, mà còn là những chuẩn mực quan trọng để các gia đình xây dựng đời sống trong giai đoạn mới. Trong đó, “no ấm” là điều kiện để bảo đảm đời sống vật chất và tạo nền tảng cho sự phát triển của mỗi thành viên. “Tiến bộ” thể hiện ở sự bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, tạo cơ hội cho mọi thành viên phát huy năng lực, đóng góp cho gia đình và xã hội. “Hạnh phúc” được xây dựng từ tình yêu thương, sự sẻ chia, trách nhiệm và gắn kết giữa các thế hệ. “Văn minh” là việc thực hiện nếp sống lành mạnh, ứng xử có văn hóa, tuân thủ pháp luật và tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ của thời đại.

Việc giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặc biệt quan tâm thông qua triển khai Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình. Bộ tiêu chí xác định những chuẩn mực chung như tôn trọng, bình đẳng, yêu thương và chia sẻ giữa các thành viên. Đồng thời, đối với từng mối quan hệ trong gia đình cũng có những tiêu chí cụ thể: Vợ chồng chung thủy, nghĩa tình; anh chị em hòa thuận, đoàn kết; ông bà, cha mẹ gương mẫu, yêu thương con cháu; con cháu có bổn phận, trách nhiệm kính trọng và lễ phép với ông bà, cha mẹ.

- Nhân kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới các gia đình Việt Nam?

- Kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa ra nhiều thông điệp ý nghĩa, như: “Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng”, “Gắn kết gia đình, vun đắp yêu thương”, “Giữ gìn và phát huy giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới”, hay “Nói không với bạo lực gia đình”. Đây là những thông điệp khẳng định vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng của gia đình đối với sự phát triển của mỗi cá nhân và của toàn xã hội.

Ngoài ra, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đang phát động cuộc thi viết “Bữa cơm gia đình ấm áp yêu thương”; đã nhận được sự cổ vũ tham gia của nhiều cấp, ngành và các tầng lớp nhân dân. Nhân dịp này tôi muốn gửi đến các gia đình một thông điệp giản dị, nhưng giàu ý nghĩa: “Bữa cơm gia đình - nơi giữ lửa yêu thương và cội nguồn trong thời đại số”.

Bữa cơm gia đình là không gian để các thành viên chia sẻ, lắng nghe, thấu hiểu và gắn kết tình cảm. Đó cũng là nơi gìn giữ các giá trị văn hóa, đạo đức và truyền thống tốt đẹp được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong điều kiện hiện nay, không phải lúc nào các thành viên trong gia đình cũng có thể quây quần đông đủ bên mâm cơm. Tuy nhiên, công nghệ số hoàn toàn có thể trở thành cầu nối giúp các thành viên duy trì sự gắn kết. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, các thành viên trong gia đình có thể gọi điện, trò chuyện bằng hình ảnh, chia sẻ niềm vui và những câu chuyện thường ngày. Khoảng cách địa lý có thể xa, nhưng tình cảm gia đình không vì thế mà xa cách hay đứt gãy.

Tôi tin rằng, khi mỗi gia đình cùng vun đắp yêu thương, giữ gìn nền nếp và phát huy những giá trị tốt đẹp truyền thống của gia đình Việt Nam, chúng ta sẽ có thêm nhiều gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, góp phần xây dựng một xã hội tiến bộ, hạnh phúc, đất nước phồn vinh.

- Trân trọng cảm ơn ông!