Phim phổ biến trên không gian mạng phải tuân thủ nghiêm quy định pháp luật

Các bộ phim ngắn với các mô-típ như "tổng tài", "giả khổ để thử lòng" hay "xuyên không", "trùng sinh"... cùng cách kể chuyện nhanh đang thu hút sự quan tâm của người xem trên các nền tảng mạng xã hội. Ảnh: Mộc Miên

Từ “bẫy” thuật toán đến “ma trận” cuốn hút người xem

Chỉ cần vài phút lướt Facebook, TikTok hay YouTube, không khó để nhận thấy sự xuất hiện dày đặc của dòng phim ngắn màn hình dọc. Trải nghiệm thực tế từ chính công chúng ở nhiều lứa tuổi phản ánh rất rõ sức hút lẫn những hệ lụy ngầm từ dạng nội dung này.

Bà Nguyễn Thúy Hà (63 tuổi, phường Phú Diễn, Hà Nội) chia sẻ: “Những bộ phim ngắn rất cuốn hút, lướt mạng đọc thấy hay là tôi dành rất nhiều thời gian để xem. Nhiều hôm định chỉ xem vài phút giải trí lúc nghỉ ngơi nhưng lại cuốn vào xem liền mấy tiếng đồng hồ”.

Trong khi đó, với giới trẻ - nhóm người dùng mạng xã hội thường xuyên thì sức hấp dẫn của phim ngắn còn đến từ cách thức phân phối nội dung. Nguyễn Cẩm Tú (22 tuổi, phường Láng, Hà Nội) cho rằng, những phim có mô-típ “tổng tài”, “giả khổ để thử lòng”, “xuyên không”, “trùng sinh” dễ tạo tò mò bởi diễn biến nhanh, liên tục xuất hiện tình huống mới. Khi người xem đã quan tâm đến một dạng nội dung, thuật toán của nền tảng tiếp tục đề xuất những sản phẩm tương tự, hình thành vòng lặp khiến người dùng khó dừng lại.

Các bộ phim ngắn xuất hiện dày đặc trên các nền tảng mạng xã hội. Ảnh: Mộc Miên

Tương tự, anh Nguyễn Văn Trung (phường Đông Ngạc, Hà Nội) cho biết, do công việc bận rộn, anh thường tranh thủ thời gian nghỉ để xem nội dung giải trí ngắn. Tuy nhiên, mật độ xuất hiện dày đặc của các video dạng này khiến việc “xem một chút rồi dừng” không phải lúc nào cũng dễ thực hiện.

Từ TikTok, Facebook Reels đến YouTube Shorts, các nền tảng video ngắn đang trở thành không gian phổ biến của loại hình giải trí này. Ưu thế về thời lượng, cách kể chuyện nhanh và khả năng phân phối theo sở thích khiến các sản phẩm ngắn dễ tiếp cận người xem, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm đối với nội dung được đưa lên mạng.

Phùng Khánh Linh (22 tuổi, xã Thường Tín, Hà Nội) cho rằng, cần tăng cường thông tin để người xem nhận biết rõ đối tượng phù hợp với từng tác phẩm, nhất là trẻ em và người chưa thành niên.

“Việc phân loại độ tuổi và thông báo rõ “Nội dung do AI tạo ra” là cần thiết. Trẻ em chưa thành niên hiện sử dụng mạng xã hội rất nhiều nhưng không phải lúc nào cũng phân biệt được đâu là nội dung phù hợp, đâu là nội dung thiếu lành mạnh. Nếu thông tin cảnh báo được hiển thị rõ ràng, phụ huynh và người xem sẽ có thêm cơ sở để lựa chọn”, Linh chia sẻ.

Không chỉ câu chuyện về thời lượng hay sức hút của nội dung, sự phát triển nhanh của dòng phim này đang đặt ra vấn đề về trách nhiệm pháp lý của chủ thể sản xuất, phổ biến và nền tảng cung cấp dịch vụ.

Theo Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), qua rà soát, một số tổ chức, cá nhân phổ biến phim trên không gian mạng chưa thực hiện đầy đủ các điều kiện theo quy định, trong đó có yêu cầu về chủ thể phổ biến, phân loại phim, hiển thị mức phân loại và cảnh báo, cũng như thông báo danh mục phim trước khi phổ biến.

Tại Văn bản số 1919/ĐA-VP ngày 25-9-2026 về quy định về phổ biến phim trên không gian mạng, Cục Điện ảnh yêu cầu các tổ chức, cá nhân đang phổ biến phim trên không gian mạng chủ động rà soát hoạt động của mình, bảo đảm thực hiện đầy đủ các quy định của Luật Điện ảnh và văn bản hướng dẫn thi hành.

Các nội dung trọng tâm của Văn bản số 1919/ĐA-VP do Cục Điện ảnh ban hành ngày 25-9-2026 về việc chấp hành quy định phổ biến phim trên không gian mạng. Ảnh: Mộc Miên

Theo đó, chủ thể được phép phổ biến phim trên không gian mạng phải là doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp hoặc tổ chức đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật Điện ảnh. Các đơn vị đang cung cấp dịch vụ phổ biến phim trực tuyến có trách nhiệm tự kiểm tra, khắc phục những nội dung chưa phù hợp.

Đối với công tác phân loại, chủ thể phổ biến phim phải bảo đảm có hội đồng phân loại, phần mềm kỹ thuật hoặc cơ chế phân loại phim theo tiêu chí, quy định của pháp luật Việt Nam. Trường hợp không đủ điều kiện phân loại, phải đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc cơ quan có thẩm quyền thực hiện phân loại theo quy định.

Bên cạnh đó, danh mục phim phải được thông báo trước khi phổ biến; mức phân loại và cảnh báo phải được hiển thị rõ ràng; các biện pháp bảo vệ trẻ em phải được thực hiện; người sử dụng phải có công cụ để phản ánh, báo cáo những nội dung vi phạm.

Đối với các nền tảng trung gian, kho ứng dụng và nền tảng truyền thông số, yêu cầu đặt ra là kiểm tra, ngăn chặn và dừng cung cấp những tác phẩm chưa đáp ứng quy định pháp luật. Theo Nghị định số 131/2022/NĐ-CP, đối với phim có nội dung bị cấm, việc dừng, gỡ bỏ phải được thực hiện trong thời hạn 24 giờ; với các trường hợp vi phạm khác, thời hạn xử lý là từ 3 đến 5 ngày kể từ khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Chìa khóa để điện ảnh số Việt Nam phát triển đúng hướng

Thông tin từ Cục Điện ảnh cho biết, trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc có khoảng 430.000 phim siêu ngắn được phát sóng, hơn 90% sử dụng công nghệ AI. Trước sự phát triển nhanh của loại hình này, cơ quan quản lý Trung Quốc đã xử lý, gỡ bỏ khoảng 68.000 phim siêu ngắn không phù hợp; đồng thời triển khai cơ chế quản lý riêng đối với AI micro-drama, trong đó chú trọng nhận diện nội dung do AI tạo ra và nâng cao trách nhiệm của các nền tảng.

Từ thực tế này, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho rằng, Việt Nam cần triển khai đồng thời tiền kiểm trên cơ sở trách nhiệm của chủ thể phổ biến, hậu kiểm với sự hỗ trợ của công nghệ, dữ liệu và phối hợp liên ngành.

Cục trưởng Đặng Trần Cường nhấn mạnh: “Pháp luật về điện ảnh hiện hành không căn cứ vào thời lượng để xác định một sản phẩm có phải là phim hay không. Khoản 2 Điều 3 Luật Điện ảnh năm 2022 quy định rõ phim là tác phẩm có nội dung, biểu hiện bằng hình ảnh động liên tiếp hoặc hình ảnh do thiết bị kỹ thuật, công nghệ tạo ra... Do đó, ranh giới quản lý không nằm ở câu hỏi “clip dài bao nhiêu phút” mà nằm ở bản chất của sản phẩm và hoạt động phổ biến. Dù được tạo bằng AI hay sản xuất truyền thống, khi đã là phim và phổ biến tới công chúng thì bắt buộc phải tuân thủ quy định pháp luật”.

Theo Cục trưởng Đặng Trần Cường, thời gian tới Cục Điện ảnh sẽ tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý và nền tảng để rà soát, phát hiện, xử lý phim vi phạm; đồng thời nghiên cứu ứng dụng công nghệ nhằm nhận diện nội dung có nguy cơ cao, nâng cao hiệu quả hậu kiểm. Đối với phim có dấu hiệu xâm phạm bản quyền, cơ quan chức năng sẽ xác minh quyền đối với tác phẩm và các thành phần sử dụng như hình ảnh, âm thanh, kịch bản, giọng nói để xử lý theo quy định. Với nội dung do chủ thể nước ngoài cung cấp, việc xử lý sẽ căn cứ vào chủ thể phổ biến và thẩm quyền đối với từng hành vi cụ thể.

Mục tiêu là tạo môi trường điện ảnh số vừa khuyến khích đổi mới, sáng tạo, vừa bảo đảm nội dung được phổ biến minh bạch, đúng pháp luật và an toàn hơn cho khán giả.