Phép thử nguồn cung năng lượng

Theo Cơ quan hợp tác quản lý năng lượng của EU (ACER), vào thời điểm bắt đầu mùa bơm bổ sung, các kho dự trữ khí đốt của EU chỉ đạt 28% công suất, mức thấp nhất trong 4 năm qua.

Thực trạng này làm dấy lên lo ngại, EU có thể khó hiện thực hóa mục tiêu lấp đầy 90% kho dự trữ trước tháng 11 theo quy định của khối.

Dù Ủy ban châu Âu (EC) đã cho phép một số quốc gia thành viên linh hoạt hơn, với mức dự trữ tối thiểu có thể xuống tới 70% trong những điều kiện đặc biệt, song áp lực bảo đảm an ninh năng lượng vẫn đè nặng lên vai Lục địa Già.

Theo giới phân tích, để đạt mục tiêu bơm đầy kho dự trữ, thời gian tới, EU cần đẩy nhanh tốc độ và khối lượng nhập khẩu.

Tuy nhiên, biến động trên thị trường năng lượng thế giới đã cản bước EU. Nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) giảm sút nghiêm trọng khi hoạt động của các cơ sở sản xuất tại Trung Đông gián đoạn do xung đột.

Giá khí đốt cũng tăng lên mức cao nhất trong vòng một tháng qua sau khi căng thẳng leo thang tại Eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại rằng các chuyến hàng vận chuyển khí đốt từ Trung Đông sẽ tiếp tục bị đình trệ.

Những thách thức nêu trên một lần nữa đặt ra câu hỏi về triển vọng thực thi chiến lược tự chủ năng lượng của châu Âu sau khi giảm phụ thuộc vào khí đốt từ Nga.

Với nguồn cung ổn định, giá cả hợp lý cùng hệ thống vận chuyển xuyên suốt, trong nhiều thập niên, dòng chảy khí đốt của Nga giữ vai trò trụ cột trong hệ thống năng lượng EU.

Tuy nhiên, sau khi xung đột tại Ukraine leo thang, EU đã nhanh chóng chuyển hướng, từng bước “khóa van” khí đốt từ Xứ sở Bạch dương. Theo kế hoạch, EU sẽ ngừng nhập khẩu từ Nga: LNG vào cuối năm 2026 và khí đốt qua đường ống vào trước tháng 11/2027.

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhấn mạnh, đây sẽ là thời điểm bước ngoặt, đánh dấu kỷ nguyên độc lập năng lượng của liên minh 27 quốc gia thành viên.

Tuy nhiên, EU cần vượt qua nhiều trở ngại, trước hết là vấn đề nguồn cung thay thế. Sau khi ngừng nhập khẩu khí đốt từ Nga, EU đã chuyển hướng sang mua LNG từ Mỹ. Sự thay đổi này đưa Washington trở thành nhà cung cấp năng lượng hàng đầu của EU.

Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) dự báo, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, đến năm 2030, Mỹ có thể cung cấp tới 80% lượng LNG nhập khẩu của EU.

Giới quan sát lo ngại, nếu EU phụ thuộc quá mức vào nguồn cung từ Washington, liệu một kịch bản tương tự giai đoạn phụ thuộc vào Moskva có tiếp tục lặp lại? Giá cả cũng là một thách thức không nhỏ.

Theo tạp chí Modern Diplomacy, giá năng lượng ở châu Âu đang neo ở mức cao hơn đáng kể so với mức giá tại một số nền kinh tế hàng đầu thế giới, gây áp lực lên các ngành công nghiệp vốn tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa chất, thép, xi-măng, nhôm.

Khoảng cách về giá đó không chỉ là vấn đề kinh doanh, mà có thể ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp châu Âu.

Dù còn đối mặt nhiều khó khăn, song không thể phủ nhận, thời gian qua, EU đã tiến những bước dài trên con đường hướng đến mục tiêu tự chủ năng lượng.

Năm 2025 ghi một dấu mốc mang tính lịch sử trong tiến trình chuyển dịch năng lượng của EU khi lần đầu tiên sản lượng điện gió và điện mặt trời cao hơn tổng sản lượng điện từ nhiên liệu hóa thạch.

Kết quả này phản ánh tốc độ chuyển đổi nhanh sang hệ thống điện dựa trên năng lượng tái tạo, hướng tới giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.

Bên cạnh đó, EU cũng đa dạng hóa nguồn cung, lấp “khoảng trống” do Nga để lại thông qua việc nhập khẩu từ Na Uy, Qatar, Mỹ, Algeria.

Biến động khó lường trên thị trường năng lượng toàn cầu thời gian qua đặt ra thách thức lớn nhưng cũng mở ra cơ hội để EU đẩy nhanh tiến trình xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, linh hoạt, có khả năng chống chịu trước những “cú sốc” địa chính trị.

Bài toán lấp đầy kho dự trữ khí đốt năm nay sẽ là phép thử đối với khả năng bảo đảm nguồn cung năng lượng của EU.