Nỗ lực của Mỹ tháo gỡ bế tắc Gaza chưa đạt đột phá

Gaza hiện vẫn chịu tác động nặng nề của chiến tranh, trong khi việc tái thiết quy mô lớn chưa thể bắt đầu do bất đồng về giải giáp Hamas và sự hiện diện quân sự của Israel. Ảnh: Reuters

Ông Kushner trước đó đã tới Ai Cập, và có cuộc gặp với ông Khalil al-Hayya, lãnh đạo chính trị của Hamas, nhằm thúc đẩy lộ trình 15 điểm do Mỹ đề xuất. Sau cuộc gặp với đại diện Hamas, ông Kushner tới Israel và hội đàm với Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Đặc phái viên Nikolay Mladenov của Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Donald Trump thành lập cũng tham dự cuộc gặp.

Đây được xem là nỗ lực mới nhằm khôi phục tiến trình hòa bình vốn đình trệ do những bất đồng liên quan đến việc Hamas giải giáp và Israel rút quân khỏi Gaza. Trong khi Hamas cho rằng Israel phải thực hiện trước các cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn, Tel Aviv lại khẳng định việc rút quân chỉ có thể được tiến hành sau khi Hamas bị giải giáp hoàn toàn.

Theo một quan chức Israel, cuộc gặp giữa ông Kushner và ông Netanyahu kéo dài nhiều giờ nhưng không đạt được bước đột phá. Thủ tướng Netanyahu được cho là tiếp tục khẳng định quân đội Israel sẽ không rút khỏi các vị trí được xác lập trong thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 10 năm ngoái, đồng thời duy trì các hoạt động quân sự tại Gaza khi cho là cần thiết.

Quan chức này cho biết ông Netanyahu cũng nhấn mạnh Israel sẽ tiếp tục truy tìm và nhắm mục tiêu vào những người liên quan cuộc tấn công ngày 7-10-2023, sự kiện châm ngòi cho cuộc chiến kéo dài tại Gaza.

Trong tuyên bố sau cuộc gặp, Văn phòng Thủ tướng Israel mô tả cuộc thảo luận là “sâu sắc và mang tính xây dựng”. Phía Israel cho biết ông Netanyahu và Hội đồng Hòa bình Gaza nhất trí rằng việc giải giáp các lực lượng vũ trang tại Gaza phải được tiến hành nhanh chóng và hoàn tất trước khi bất kỳ hoạt động tái thiết quy mô lớn nào được triển khai.

Hai bên cũng nhất trí thành lập một nhóm công tác tập trung vào vấn đề giải trừ quân bị và phi quân sự hóa Gaza. Một nhóm công tác khác sẽ phụ trách các vấn đề dân sinh, gồm vệ sinh môi trường, nước sạch và y tế công cộng.

Tuy nhiên, những thỏa thuận này chưa giải quyết được bất đồng cốt lõi về thứ tự thực hiện kế hoạch hòa bình. Lộ trình 15 điểm do Hội đồng Hòa bình công bố hồi tháng 7 hướng tới chấm dứt các hoạt động quân sự, chuyển giao quản lý dân sự Gaza cho một cơ chế quản trị Palestine mới, tiến hành giải giáp và phi quân sự hóa, đồng thời thiết lập các thỏa thuận về việc Israel rút quân.

Theo các quan chức Mỹ và Israel, hoạt động tái thiết có thể được triển khai trước tại những khu vực ở Gaza nằm dưới sự kiểm soát của Israel hoặc một chính quyền kỹ trị Palestine mới. Tuy nhiên, Israel muốn bảo đảm rằng Hamas không còn khả năng quân sự trước khi tiến hành tái thiết trên diện rộng.

Vấn đề càng trở nên phức tạp khi hai bên có cách tiếp cận khác nhau đối với khái niệm giải giáp. Israel yêu cầu Hamas loại bỏ hoàn toàn năng lực quân sự, bao gồm cả vũ khí hạng nhẹ. Trong khi đó, kế hoạch do Mỹ hậu thuẫn được cho là vẫn để ngỏ khả năng một số loại vũ khí cá nhân được phép tồn tại theo luật Palestine, dù súng trường và các loại vũ khí phục vụ hoạt động quân sự của Hamas sẽ bị cấm.

Nỗ lực ngoại giao của Washington diễn ra trong bối cảnh áp lực từ các quốc gia trong khu vực gia tăng. Trước cuộc gặp giữa ông Kushner và ông Netanyahu, Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Jordan, Pakistan, Indonesia cùng một số bên tham gia trung gian hòa giải đã ra tuyên bố kêu gọi Mỹ và Hội đồng Hòa bình có các biện pháp cụ thể, ngay lập tức nhằm ngăn bất kỳ bên nào cản trở việc thực hiện kế hoạch.

Các nước này cho rằng việc Israel bác bỏ lộ trình hòa bình đang làm suy yếu nỗ lực chấm dứt xung đột và kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ những cam kết đã đạt được.

Về phía Hamas, việc ông Kushner gặp trực tiếp lãnh đạo chính trị của phong trào này tại Ai Cập cho thấy Washington tiếp tục coi đối thoại với Hamas là một phần trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc. Đây là cuộc gặp thứ hai được biết đến giữa ông Kushner và các đại diện Hamas.

Trước đó, vào tháng 10-2025, ông Kushner cùng Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff từng gặp các quan chức Hamas tại Ai Cập. Những cuộc tiếp xúc này góp phần thúc đẩy thỏa thuận dẫn tới lệnh ngừng bắn tại Gaza và việc thả các con tin còn lại bị Hamas bắt giữ.

Lần này, mục tiêu của Washington là cứu vãn lộ trình mới, trong đó Hamas sẽ từng bước giải giáp, đổi lại Israel rút quân khỏi Gaza và tiến trình tái thiết được triển khai. Tuy nhiên, việc xác định bên nào phải thực hiện cam kết trước đang tiếp tục cản trở đàm phán.

Bất đồng này cũng đặt chính quyền của ông Netanyahu trước sức ép chính trị trong nước. Nhà lãnh đạo Israel đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc gia dự kiến diễn ra ngày 27-10 và đối mặt với một chiến dịch tái tranh cử khó khăn. Một số nhà ngoại giao nhận định ông Netanyahu khó có khả năng đưa ra những nhượng bộ lớn về vấn đề Gaza trước cuộc bỏ phiếu.

Trong khi đó, tương lai của khoảng 2 triệu người Palestine tại Gaza tiếp tục phụ thuộc vào khả năng các bên đạt được thỏa thuận về an ninh, quản trị và tái thiết. Phần lớn vùng lãnh thổ này hiện vẫn chịu tác động nặng nề của chiến tranh, trong khi việc tái thiết quy mô lớn chưa thể bắt đầu do bất đồng về giải giáp Hamas và sự hiện diện quân sự của Israel.

Theo các quan chức y tế Gaza và quân đội Israel, kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 10 được thiết lập, hơn 1.200 người Palestine và 4 binh sĩ Israel đã thiệt mạng tại Gaza. Những con số này cho thấy thỏa thuận ngừng bắn dù giúp hạn chế các hoạt động quân sự quy mô lớn song vẫn chưa thể tạo nền tảng ổn định lâu dài cho dải đất này.