Nhịp bước cà kheo

Anh Triệu Tống Giang.

Chào đón chúng tôi bằng nụ cười rạng rỡ bên chén trà xanh, anh Triệu Tống Giang vừa kéo ghế vừa ngoái nhìn ra khoảng sân trước nhà, nơi mấy đứa trẻ đang cười nói, thử đứng lên những đôi cà kheo làm từ tre.

Ngôi nhà của anh nằm nép dưới chân đồi ở thôn 2, xã Tân Long. Trước hiên nhà, vài bó tre được bó gọn thành từng chồng, cạnh đó là những đôi cà kheo dựng sát bờ tường bên những bao măng vừa mới thu hoạch.

Trước đây, thời xưa bản làng còn hoang vu lắm, đất đá lởm chởm, trời mưa đường đi trơn trượt. Nhiều người lên rẫy, lội đường sình đất ngã dúi xuống, vì vậy đôi cà kheo đã song hành với mỗi người dân từ đó. Cà kheo không chỉ dùng để di chuyển mà còn là vũ khí để xua đuổi thú rừng, chống chọi khi gặp hiểm nguy.

Anh nhớ như in tuổi thơ của mình ở vùng đất Tân Tiến cũ. Sau giờ học, lũ trẻ theo bố mẹ lên nương rồi chiều về lại tụ tập giữa sân đất. Với người Dao Thanh Y hay dân làng nơi đây, núi rừng cho gì thì người dân dùng nấy. Con gái lên rừng hái dây leo về bện dây chơi trò nhảy dây. Con trai lại tìm những cây tre thẳng nhất, đẽo lấy hai thân làm cà kheo.

Anh kể, ngày ấy, trong thôn có đến quá nửa trẻ con biết đi cà kheo. Những đứa đi thành thạo chỉ cho đứa mới tập. Người đi trước truyền lại người đi sau. Cứ thế, tiếng cười, tiếng ngã rồi lại đứng lên nối dài qua bao thế hệ.

“Những ngày đầu, ngón chân phải kẹp chặt vào thanh tre để giữ thăng bằng. Đi một lúc là chân phồng rộp, tối về đau đến mất ngủ. Nhưng hôm sau lại đi tiếp. Chắc hồi ấy trẻ con hiếu thắng nên không biết sợ”.

Anh Triệu Tống Giang hướng dẫn các em nhỏ trong thôn tập luyện trò chơi cà kheo truyền thống.

Năm 2002, anh Triệu Tống Giang lên đường nhập ngũ tại Trung đoàn 148, Sư đoàn 316, Quân khu 2. Hai năm quân ngũ đủ để rèn cho anh tác phong kỷ luật, tinh thần chịu khó và ý chí không bỏ cuộc trước khó khăn.

Anh kể rằng, những bài tập hành quân, rèn thể lực ngày ấy đôi lúc khiến anh nhớ đến những lần tập đi cà kheo thuở nhỏ. Cũng là giữ sức bền, nhịp thở và kiên trì đến cùng.

Năm 2004, hoàn thành nghĩa vụ quân sự, anh trở về quê hương. Cuộc sống thiếu thốn vất vả anh vào rừng dựng lán bới đất lật cỏ làm nương rẫy mưu sinh. Địa phương vốn có địa hình đất xen núi đá khô cằn, khó khăn canh tác các loại cây ăn quả thông thường. Nhận thấy cây tre lấy măng có sức bám rễ mãnh liệt vào kẽ đá, năm 2017, anh Giang là một trong những người tiên phong của thôn đưa giống tre lấy măng về trồng thử nghiệm. “Cả đời tôi gắn với cây tre. Ngày bé, tre cho mình đôi cà kheo, bây giờ tre lại nuôi sống cả gia đình”, anh Giang cười nói.

Hiện nay, gia đình anh sở hữu 1ha tre lấy măng, cung cấp nguyên liệu cho xưởng sấy măng khô tại địa phương và các thương lái phục vụ thị trường Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch hằng năm, vạt tre gia đình anh cho thu hoạch từ 3 đến 4 tấn măng tươi, bán với giá 10.000 đồng/kg đầu vụ và 5.000 - 7.000 đồng/kg giữa vụ. Tre già tiếp tục được bán làm nguyên liệu sản xuất tăm, bột giấy, lá tre cũng được thương lái thu mua mang lại hiệu quả kinh tế. Kết hợp với 3 ha rừng trồng cây mỡ với chu kỳ 8 - 10 năm thu hoạch luân phiên, mỗi lứa bán được 200 - 300 triệu đồng, nuôi thêm 4 con bò và đàn vịt thả suối, tổng thu nhập của gia đình anh đạt mức ổn định trên 300 triệu đồng mỗi năm.

Anh Triệu Tống Giang đoạt Huy chương Vàng ở nội dung thi cà kheo tại Hội thi thể thao các dân tộc thiểu số toàn quốc lần thứ XIV, khu vực I.

Năm 2020, tại hội thi thể thao do xã tổ chức, anh Giang tham gia thi đi cà kheo và lập tức giành giải cao. Tiếp đó, tại Hội thi thể thao các dân tộc thiểu số toàn quốc lần thứ XIII, khu vực I tổ chức tại Lạng Sơn năm 2024, anh xuất sắc giành Huy chương Đồng cự ly 100m và Huy chương Bạc cự ly 250m. Đặc biệt, tại Hội thi lần thứ XIV, khu vực I năm 2025 tổ chức tại Thái Nguyên, anh Giang đoạt cú đúp Huy chương Vàng ở cả hai nội dung 100m và 400m, góp phần vào thành tích chung của đoàn Tuyên Quang.

Chiều nào cũng vậy, sau giờ làm, anh lại mang đôi cà kheo ra sân hướng dẫn lũ trẻ trong thôn tập đi. Cậu bé Hà Bảo Lâm, 11 tuổi trong xóm vừa giữ thăng bằng trên đôi cà kheo vừa cười: “Cháu thích xem chú Giang đi. Chú bảo cứ ngã rồi đứng dậy, đi nhiều sẽ quen. Sau này cháu cũng muốn được đi thi như chú”.

Nhìn đám trẻ ríu rít bên những đôi cà kheo, anh Giang bảo điều khiến anh vui nhất không phải là những tấm huy chương, mà là trò chơi dân gian của bản làng vẫn còn có người tiếp nối.

Đặc biệt, năm 2023, anh được tín nhiệm bầu làm Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh thôn. Với vai trò mới, anh tiếp tục vận động hội viên phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh cơ sở và khuyến khích thế hệ trẻ gìn giữ những nét đẹp truyền thống.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Tân Long cho biết: “Đồng chí Triệu Tống Giang luôn phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, gương mẫu trong lao động sản xuất, tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng để phát triển kinh tế gia đình. Không chỉ làm kinh tế giỏi, đồng chí còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, vận động hội viên và bà con cùng phát triển mô hình trồng tre lấy măng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Điều đáng quý hơn cả ở anh Giang là tinh thần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, những tấm huy chương ở các giải thể thao là niềm tự hào của địa phương”.

Mai Dung