Nhật Bản tìm kiếm sự bảo đảm an ninh năng lượng

Quan hệ giữa Saudi Arabia và Nhật Bản đang bước vào giai đoạn hợp tác kinh tế mới, với kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 41 tỷ USD. Mối quan hệ đối tác giữa hai nước đang dần chuyển từ mô hình chủ yếu dựa vào dầu mỏ và công nghệ sang mô hình đa dạng hơn, bao gồm năng lượng sạch, đầu tư, công nghiệp, không gian và công nghệ tiên tiến. Hai nước muốn mở rộng quan hệ kinh tế trên nhiều lĩnh vực, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), cùng với vai trò then chốt của năng lượng trong thương mại song phương.

Saudi Arabia cung cấp cho Nhật Bản nguồn năng lượng chiến lược, trong khi Nhật Bản cung cấp công nghệ, chuyên môn công nghiệp, tài chính và các mối quan hệ đối tác mà Riyadh có thể tận dụng trong nỗ lực đa dạng hóa kinh tế của mình. Quá trình chuyển đổi ngành năng lượng là một trong những chương trình nghị sự kinh tế chung quan trọng nhất. Năng lượng vẫn là xương sống của quan hệ thương mại song phương khi các sản phẩm dầu mỏ và khoáng sản chiếm khoảng 97,1% tổng kim ngạch nhập khẩu của Nhật Bản từ Saudi Arabia vào năm 2025. Trong khi đó, ô-tô và thiết bị vận tải chiếm tỷ trọng lớn nhất trong xuất khẩu của Nhật Bản sang Saudi Arabia, ở mức khoảng 73,6%.

Số liệu thương mại phản ánh mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nền kinh tế và tầm quan trọng của giai đoạn hiện nay. Mặc dù đang trải qua quá trình chuyển đổi kinh tế, Saudi Arabia vẫn là đối tác quan trọng của Nhật Bản trong an ninh năng lượng, với sự hợp tác liên tục để bảo đảm nguồn cung dầu thô và sự ổn định của thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, phạm vi hợp tác không còn giới hạn ở dầu mỏ. Dầu mỏ không còn là mục tiêu cuối cùng của mối quan hệ đối tác giữa hai nước. Hai bên đã chuyển sang phát triển quan hệ đối tác trong lĩnh vực hydro, amoniac, nhiên liệu carbon thấp, công nghệ thu giữ carbon và năng lượng tái tạo, như một phần của sáng kiến hợp tác năng lượng sạch “Ngọn hải đăng” do cả hai quốc gia khởi xướng vào năm 2023.

Sáng kiến này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản, quốc gia đang tìm kiếm nguồn cung ổn định các nguồn năng lượng mới và đối với Saudi Arabia, quốc gia đặt mục tiêu tận dụng tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý và khả năng năng lượng tái tạo để bảo đảm vị trí dẫn đầu trong nền kinh tế carbon thấp. Cách tiếp cận này phản ánh nỗ lực xây dựng mối quan hệ kinh tế tận dụng năng lực của Saudi Arabia trong lĩnh vực năng lượng, tài nguyên và vị trí chiến lược, cùng với chuyên môn của Nhật Bản trong công nghệ, sản xuất và các giải pháp tiên tiến.

Trong quá trình chuyển đổi quan hệ song phương Nhật Bản-Saudi Arabia, đầu tư là trụ cột chính. Theo dữ liệu của Tổ chức Thương mại Quốc tế Nhật Bản (JETRO), tính đến tháng 10/2024, có 118 địa điểm và cơ sở thuộc sở hữu của các công ty Nhật Bản tại Saudi Arabia; trong khi đó, số lượng các công ty Nhật Bản đầu tư vào Vương quốc này đã tăng từ khoảng 65 công ty khi bắt đầu khuôn khổ “Tầm nhìn Saudi Arabia-Nhật Bản 2030” lên khoảng 100 công ty sau đó. Các công ty Nhật Bản đang ngày càng quan tâm nắm bắt các cơ hội do các dự án đa dạng hóa kinh tế của Saudi Arabia mang lại, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghiệp, công nghệ số, năng lượng, vũ trụ và cơ sở hạ tầng.

Đầu năm nay, Diễn đàn Đầu tư Saudi Arabia-Nhật Bản đã chứng kiến việc ký kết 12 bản ghi nhớ hợp tác mới giữa các công ty thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm tài chính, vũ trụ và công nghệ nông nghiệp, cùng nhiều lĩnh vực khác, trong đó phạm vi hợp tác giữa hai bên đang mở rộng vượt ra ngoài các lĩnh vực truyền thống.