Nhật Bản đề xuất ngân sách quốc phòng kỷ lục cho tài khóa năm 2027:Bước chuyển trong chiến lược an ninh

Động thái này một lần nữa khẳng định Tokyo đang từng bước chuyển từ chính sách quốc phòng tương đối kiềm chế sang chủ động hơn, mở rộng năng lực răn đe và tăng cường vai trò an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Nhật Bản tăng ngân sách quốc phòng để hiện đại hóa lực lượng an ninh nhằm ứng phó với những thách thức mới trong khu vực. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nhật Bản

Theo các nhà quan sát, con số 8.900 tỷ yen cần được đánh giá trong một lộ trình dài hơn, thay vì chỉ là mức ngân sách của riêng tài khóa 2027. Trên thực tế, đây là năm cuối của kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng kéo dài 5 năm mà Nhật Bản triển khai từ năm 2023, với tổng ngân sách dự kiến khoảng 43.000 tỷ yen.

Đáng chú ý, chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản đã liên tục tăng trong những năm gần đây. Số liệu thống kê cho thấy, ngân sách quốc phòng tài khóa năm 2025 đạt khoảng 8.475 tỷ yen, tăng 9,7% so với năm trước. Sang tài khóa năm 2026, khoản chi cho việc triển khai kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng lên tới 8.809 tỷ yen. Nếu mức đề xuất 8.900 tỷ yen cho tài khóa 2027 được thông qua, chi tiêu quốc phòng sẽ tiếp tục lập kỷ lục mới, cho thấy Tokyo đang kiên trì thực hiện lộ trình tăng cường năng lực quốc phòng đã đề ra.

Nguyên nhân trực tiếp và quan trọng nhất thúc đẩy Nhật Bản tăng chi quốc phòng là đánh giá ngày càng nghiêm trọng hơn về môi trường an ninh xung quanh. Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản năm 2026 tiếp tục coi Trung Quốc là thách thức chiến lược lớn nhất đối với Tokyo, đồng thời nhấn mạnh sự gia tăng ảnh hưởng của Bắc Kinh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nhật Bản cũng quan ngại về chương trình tên lửa và hạt nhân của Triều Tiên, trong khi Nga được xem là một nhân tố có tác động không nhỏ tới an ninh khu vực.

Đối với Nhật Bản, sự thay đổi nhanh chóng về cán cân sức mạnh quân sự trong khu vực khiến năng lực phòng thủ truyền thống được cho là không còn phù hợp. Vì vậy, nước này đang đầu tư mạnh vào tên lửa tầm xa, hệ thống phòng thủ tên lửa, máy bay không người lái, vệ tinh, năng lực tình báo, giám sát và trinh sát, cũng như khả năng tác chiến phối hợp giữa các quân chủng.

Một động lực khác là sự thay đổi trong quan hệ đồng minh Nhật - Mỹ. Trong nhiều thập niên trước, Tokyo chủ yếu dựa vào “chiếc ô” an ninh của "xứ cờ hoa”. Tuy nhiên, từ khi lên nắm quyền, Tổng thống Donald Trump liên tục yêu cầu các đồng minh chia sẻ nhiều hơn về chi phí và trách nhiệm an ninh. Sức ép này đặt Tokyo trước yêu cầu vừa duy trì liên minh với Washington, vừa nâng cao khả năng tự bảo đảm an ninh. Vì vậy, việc tăng ngân sách quốc phòng cũng được Nhật Bản xem là cách củng cố vị thế trong liên minh và chủ động hơn trước các tình huống an ninh khu vực. Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng mở rộng hợp tác quốc phòng với Australia, Philippines, Hàn Quốc và một số đối tác khác. Những hình thức hợp tác này cho thấy Tokyo đang xây dựng mạng lưới an ninh rộng hơn, thay vì chỉ dựa vào quan hệ song phương với Washington.

Một điểm mới trong chính sách quốc phòng của Nhật Bản là chính phủ ngày càng coi đầu tư quốc phòng không chỉ nhằm tăng sức mạnh quân sự, mà còn có thể tạo động lực cho công nghiệp và công nghệ trong nước. Sách trắng Quốc phòng năm 2026 của Nhật Bản đề cập rõ về vai trò của công nghiệp quốc phòng, công nghệ dân sự và các doanh nghiệp khởi nghiệp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nước này phải đối mặt với tình trạng dân số già hóa và thiếu nhân lực. Việc tăng số lượng binh sĩ không phải là một giải pháp dễ dàng. Vì vậy, Tokyo có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào tự động hóa, thiết bị không người lái, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ có thể giúp Lực lượng Phòng vệ thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn với nguồn nhân lực hạn chế.

Tuy nhiên, việc tăng ngân sách quốc phòng cũng đặt ra những câu hỏi không dễ giải quyết. Nhật Bản là một trong những quốc gia có mức nợ công cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Trong khi đó, chi phí an sinh xã hội tiếp tục tăng do dân số già hóa. Vì vậy, mỗi khoản ngân sách bổ sung cho quốc phòng đều phải cạnh tranh với những nhu cầu lớn khác, như: Y tế, lương hưu, chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ các hộ gia đình.

Thời gian tới, Nhật Bản sẽ phải giải quyết bài toán cân bằng giữa yêu cầu tăng cường quốc phòng với sức ép tài chính và nhu cầu an sinh xã hội. Khi chi phí quốc phòng ngày càng lớn, Tokyo sẽ phải chứng minh hiệu quả của từng khoản đầu tư, đồng thời bảo đảm việc tăng cường năng lực quân sự không làm gia tăng quá mức gánh nặng đối với nền kinh tế và người dân.