Nhận diện đúng công trình cần bảo vệ, tránh mở rộng danh mục, tăng chi phí

Sáng 5/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Đề nghị luật hóa các tiêu chí cốt lõi xác định, phân loại công trình

Đề cập về tiêu chí xác định, phân loại công trình (Điều 6 và Điều 7), đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cho biết, dự thảo phân loại công trình an ninh, khu an ninh thành loại a, b, c theo chức năng, nhiệm vụ; công trình quan trọng khác thành loại I, II, III theo tính chất và phạm vi ảnh hưởng.

Giải trình của cơ quan soạn thảo cho rằng, tiêu chí phải căn cứ vào chức năng, tính chất quan trọng và yêu cầu bảo vệ, không phụ thuộc vào không gian của công trình.

Tuy nhiên, theo đại biểu Dương Khắc Mai, các khái niệm như "hậu quả nghiêm trọng", "rất quan trọng" vẫn khó lượng hóa; khoản 4 Điều 6 còn bao gồm cả cơ sở sinh hoạt, học tập, làm việc thường xuyên, dễ dẫn đến xác định diện bảo vệ quá rộng.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn trong luật các điều kiện cốt lõi về mức độ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, khả năng gián đoạn hoạt động thiết yếu và yêu cầu bảo vệ đặc biệt; giao Chính phủ hướng dẫn tiêu chí kỹ thuật cụ thể. Như vậy, vừa bảo đảm nhận diện đúng công trình cần bảo vệ, vừa tránh mở rộng danh mục, tăng chi phí và hạn chế hoạt động bình thường không cần thiết.

Đồng thuận quy định theo Điều 6 và Điều 7, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng, tiêu chí phân loại theo các công trình như vậy sẽ phù hợp với tình hình thực tế.

Tại Điều 6, mỗi khoản đều quy định rạch ròi, cụ thể như nơi làm việc của lãnh đạo cơ quan quản lý về an ninh quốc gia, công trình, khu vực phục vụ nhiệm vụ lãnh đạo, công trình khu an ninh phục vụ huấn luyện và công trình là nơi sinh hoạt học tập của cán bộ, chiến sĩ công an.

Tuy nhiên, tại Điều 7 chỉ quy định khái quát tiêu chí xác định công trình loại I, II, III và chưa có điều kiện cụ thể. Do đó, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị Chính phủ quy định những danh mục cụ thể về các công trình khác có liên quan đến an ninh quốc gia như: kho dự trữ chiến lược xăng dầu, dầu thô; trung tâm điều hành, điều độ hệ thống quốc gia...

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Ngoài ra, đề nghị Chính phủ bổ sung một số công trình trọng điểm của quốc gia như: công trình bảo vật quốc gia, công trình liên quan đến công an, quân sự, nhà máy thủy điện, ngân hàng Nhà nước... Đây là những công trình phải có sự bố trí lực lượng cảnh vệ nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Có chung mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị sửa Điều 6 và Điều 7 theo hướng luật hóa các tiêu chí cốt lõi, không để việc xác định danh mục phụ thuộc vào những cụm từ có nghĩa còn rộng như "quan trọng" hay "ảnh hưởng lớn".

Theo đó, trong Luật cần nêu tiêu chí và nguyên tắc xếp loại như: chức năng thiết yếu, số người, ngành và hệ thống phụ thuộc, thời gian gián đoạn tối đa có thể chấp nhận, khả năng thay thế, mức độ lan truyền sự cố, nguy cơ an ninh mạng và hậu quả môi trường.

Bảo đảm quyền sử dụng đất và sinh kế hợp pháp trong hành lang bảo vệ công trình

Phát biểu ý kiến tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng đề nghị cần làm rõ cách xác định phạm vi bảo vệ và thẩm quyền xử lý hoạt động trong hành lang bảo vệ.

Khoản 1 Điều 27 của dự thảo quy định phạm vi khu vực bảo vệ, hành lang bảo vệ của công trình theo pháp luật chuyên ngành. Trường hợp pháp luật chuyên ngành chưa quy định thì phạm vi được xác định theo đề nghị của Hội đồng thẩm định hoặc cơ quan thẩm định đối với từng loại công trình.

Đại biểu nhất trí với việc phải có sự linh hoạt, bởi nguy cơ đối với mỗi công trình và điều kiện địa hình, dân cư không giống nhau. Khoản 3 Điều 24 đã yêu cầu thẩm định sự phù hợp của biện pháp bảo vệ với đặc điểm công trình và tác động đối với phát triển kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, Điều 27 chưa làm rõ kết quả đánh giá ấy được sử dụng thế nào để lựa chọn ranh giới bảo vệ, nhất là khi ranh giới đi qua nhà ở, đất sản xuất hoặc cơ sở kinh doanh đã tồn tại hợp pháp.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn thành phố Hải Phòng). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Từ phân tích đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 27 nguyên tắc: phạm vi bảo vệ phải dựa trên đánh giá nguy cơ cụ thể, hiện trạng dân cư và sử dụng đất; cơ quan đề xuất phải giải trình sự cần thiết của ranh giới được lựa chọn và xem xét phương án bảo vệ ít ảnh hưởng hơn mà vẫn đáp ứng yêu cầu an ninh. Ranh giới và những hạn chế áp dụng cần được thể hiện rõ để người bị ảnh hưởng có thể biết và thực hiện quyền của mình, đồng thời bảo vệ thông tin thuộc bí mật nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị đối chiếu với Điều 210 Luật Đất đai, theo đó người sử dụng đất trong hành lang về nguyên tắc được tiếp tục sử dụng đất đúng mục đích; nếu việc sử dụng ảnh hưởng đến an toàn công trình thì chủ công trình và người sử dụng đất phải tìm biện pháp khắc phục.

Khi áp dụng Điều 27 của dự thảo Luật này, đại biểu cho rằng cần xem xét hiện trạng nhà ở, quyền sử dụng đất và hoạt động hợp pháp có trước khi xác định hoặc điều chỉnh phạm vi bảo vệ; xác định rõ những hạn chế mới phát sinh và thông tin cho người bị ảnh hưởng. Đây là cơ sở để họ thực hiện quyền được bồi thường, hỗ trợ đã ghi tại điểm b khoản 1 Điều 36 của dự thảo Luật, theo pháp luật có liên quan.

Đối với quy định tại Điều 27 và Điều 36, đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn Lai Châu) cũng đề nghị thông báo ranh giới và các hạn chế áp dụng trước khi xác lập hoặc mở rộng hành lang, trừ thông tin thuộc bí mật nhà nước. Cần quy định rõ cơ quan tiếp nhận kiến nghị, quyền khiếu nại và điều kiện bồi thường, hỗ trợ theo pháp luật về đất đai, kể cả việc xem xét trường hợp quyền sử dụng đất bị hạn chế mà Nhà nước không thu hồi đất.

Điều 41 cần quy định thời hạn rà soát, hiệu lực của mốc giới cũ và cách xử lý đối với hoạt động cư trú, sản xuất, kinh doanh hợp pháp đã có từ trước.

Tạo cơ sở pháp lý cho việc kịp thời quyết định việc bảo vệ các công trình quan trọng về an ninh quốc gia

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, Chính phủ đề xuất quy định phân loại công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia bao gồm hai thành tố.

Thành tố thứ nhất là công trình, khu vực có tính chất, vị trí, quy mô, chức năng hoặc vai trò đặc biệt quan trọng phải áp dụng các biện pháp bảo vệ để bảo đảm bí mật, an toàn. Thành tố thứ hai, nếu để xảy ra sự cố hoặc bị phá hoại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội hoặc sự ổn định và hoạt động bình thường của đất nước.

Đối với công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia, căn cứ vào tính chất quan trọng và yêu cầu bảo vệ, dự thảo Luật phân thành ba loại, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này. Theo Bộ trưởng, hiện nay cơ quan soạn thảo đang xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết Luật.

Trong đó, đã và sẽ quy định cụ thể các loại công trình được xem xét đưa vào danh mục công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia loại 1, loại 2, loại 3 bao gồm: công trình điện, dầu khí, viễn thông, dữ liệu, tài chính, giao thông, hạ tầng số hoặc các công trình khác nếu đáp ứng đủ tiêu chí.

Bộ trưởng Công an, Đại tướng Lương Tam Quang giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Về biện pháp bảo vệ công trình, đối với công trình trọng điểm về an ninh quốc gia, dự thảo quy định theo hướng viện dẫn đến các biện pháp theo quy định của pháp luật liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời quy định bổ sung một số biện pháp để bảo đảm toàn diện, đầy đủ.

Liên quan nội dung các đại biểu Quốc hội quan tâm về thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ và pháp luật chưa quy định trong trường hợp đặc biệt cấp thiết, Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ, với sự phát triển của khoa học công nghệ, các phương thức tấn công xâm phạm công trình rất đa dạng, có nhiều hình thức chưa có tiền lệ nên các biện pháp áp dụng quy định trong dự thảo Luật cũng như các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan chưa thể bao quát, đối phó toàn diện với mọi nguy cơ đe dọa tấn công phá hoại.

Chính vì vậy, dự thảo bổ sung quy định này để làm cơ sở pháp lý cho việc kịp thời quyết định việc bảo vệ các công trình quan trọng về an ninh quốc gia, bảo đảm an ninh chế độ theo tinh thần Nghị quyết 22 của Trung ương về chiến lược an ninh quốc gia. Quy định này phù hợp, thống nhất về thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ tại Luật Tổ chức Chính phủ.

Về các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân trong phạm vi bảo vệ công trình an ninh, khu an ninh tại dự thảo Luật, Bộ trưởng Công an cho biết, các quy định của dự thảo về chế độ bảo vệ đối với khu vực cấm, khu vực bảo vệ, hành lang bảo vệ công trình an ninh, khu an ninh chỉ áp dụng riêng đối với công trình an ninh, khu an ninh, các công trình do lực lượng Công an nhân dân trực tiếp quản lý, sử dụng, phục vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội.

Các nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân tại các phạm vi bảo vệ của công trình đã được xác định rõ, bảo đảm tính minh bạch, cụ thể tại khu vực cấm, khu vực bảo vệ, hành lang bảo vệ của công trình.