Nguy cơ từ những điểm nghẽn năng lượng toàn cầu

Hai điểm nghẽn tại vùng Vịnh và Biển Đỏ tác động trực tiếp đến dòng chảy dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Trung Đông, gây rủi ro lớn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Ngoài hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn, thị trường dầu mỏ thế giới chịu thêm nhiều áp lực kể từ khi căng thẳng leo thang giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi ở Yemen.

Saudi Arabia tiến hành không kích nhằm vào các vị trí của Houthi để đáp trả việc lực lượng này phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái vào các cơ sở của quốc gia vùng Vịnh.

Tình hình càng đáng lo ngại khi Houthi tiến dọc theo bờ biển phía tây về phía Eo biển Bab el-Mandeb, một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. Đáng chú ý, Houthi cũng giành quyền kiểm soát hai đảo Hanish Lớn và Hanish Nhỏ ở phía nam Biển Đỏ, đe dọa tuyến hàng hải thương mại qua Biển Đỏ mà Saudi Arabia sử dụng để vận chuyển dầu thô, thay thế cho tuyến đường qua Eo biển Hormuz.

Các vụ tấn công buộc Saudi Arabia phải tạm thời đóng đường ống dẫn dầu đông-tây dài khoảng 1.200km, có khả năng vận chuyển khoảng 4-5 triệu thùng dầu/ngày, tương đương gần 5% số nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Đường ống này vận chuyển dầu từ các mỏ ở miền đông Saudi Arabia tới các cơ sở xuất khẩu trên bờ Biển Đỏ, qua đó giúp nước này giảm phụ thuộc vào tuyến vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Các vụ tấn công của Houthi đe dọa an ninh các cơ sở năng lượng và nguồn cung dầu mỏ quốc tế khi đường ống đông-tây này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hoạt động vận tải qua Hormuz bị gián đoạn.

Nếu Hormuz là cửa ngõ vận chuyển của dòng chảy dầu và LNG từ vùng Vịnh ra thế giới thì Bab elMandeb là cửa ngõ phía nam Biển Đỏ, kết nối Ấn Độ Dương với kênh đào Suez. Hoạt động hàng hải tại Biển Đỏ bị đe dọa làm gia tăng rủi ro đối với tuyến vận chuyển thương mại giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu. Việc Houthi mở rộng phạm vi kiểm soát dọc Biển Đỏ và tiến gần hơn tới Eo biển Bab el-Mandeb gây lo ngại về an ninh của một trong những tuyến vận tải biển chiến lược nhất thế giới.

Với khoảng 80% số lượng dầu và khoảng 90% số LNG đi qua Hormuz hướng tới châu Á, trong đó có những thị trường đặc biệt quan trọng là Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, sự gián đoạn dòng chảy dầu khí qua eo biển này không chỉ là vấn đề của các quốc gia xuất khẩu dầu khí ở vùng Vịnh mà đang trở thành cú sốc đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh tình trạng gián đoạn nghiêm trọng tiếp diễn tại Eo biển Hormuz, việc Houthi tìm cách phong tỏa Bab el-Mandeb có thể làm mất thêm một tuyến vận tải thay thế quan trọng cho dầu mỏ xuất khẩu từ Trung Đông.

Các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu thương mại và tàu chở dầu đã làm tăng chi phí và rủi ro hàng hải. Phương án đi đường vòng cho tàu thuyền giúp tránh vùng nguy hiểm nhưng lại kéo dài hành trình, làm tăng tiêu thụ nhiên liệu, chi phí thuê tàu, phí bảo hiểm và thời gian giao hàng, đẩy giá nhiên liệu tăng cao. Sự gián đoạn nguồn cung qua Hormuz trong năm 2026 đã tạo biến động mạnh trên thị trường khí đốt.

Giá LNG giao ngay tại châu Á trong quý II/2026 cao hơn 45% so với cùng kỳ năm 2025. Giá dầu cao làm tăng chi phí vận tải và sản xuất. Giá khí đốt và LNG cao làm tăng chi phí phát điện tại những quốc gia phụ thuộc khí nhập khẩu. Khi điện, nhiên liệu và vận tải cùng tăng giá, tác động có thể lan sang các mặt hàng thiết yếu như hóa chất, phân bón, thép, xi-măng, thực phẩm và nhiều ngành công nghiệp khác.

Trong một hệ thống năng lượng toàn cầu phụ thuộc sâu vào thương mại đường biển, chỉ cần một vài điểm nghẽn chiến lược cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền từ gián đoạn nguồn cung tới tăng giá nhiên liệu, kéo theo những hệ lụy về lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

Những diễn biến căng thẳng làm gián đoạn hoạt động vận chuyển tại Eo biển Hormuz và Biển Đỏ đang đe dọa nghiêm trọng tới an ninh năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, việc tìm giải pháp nhằm bảo đảm an toàn và duy trì hoạt động hàng hải qua các vùng biển này đang trở thành một trong những vấn đề cấp bách của khu vực và quốc tế.