Nghị quyết 26 tháo gỡ khó khăn trong giám định ADN và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Đầu tháng 5 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 26).

Bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ), chia sẻ về ý nghĩa của Nghị quyết 26. (Video LÊ CHÍ-HỒNG QUÂN)

Chia sẻ về ý nghĩa của Nghị quyết này tại tọa đàm “Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Mệnh lệnh từ trái tim” do Báo Nhân Dân tổ chức, bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) cho biết, công tác xác định danh tính liệt sĩ, nhất là phương pháp ứng dụng công nghệ giám định ADN trong những năm qua đã gặp rất nhiều khó khăn liên quan đến vấn đề kinh phí, nhân lực và sự phát triển của công nghệ.

Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) Vũ Ngọc Thủy chia sẻ tại tọa đàm "Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Mệnh lệnh từ trái tim”của Báo Nhân Dân. (Ảnh MINH DUY)

Đối với nhu cầu về việc xác định danh tính liệt sĩ trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là với quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong công tác này, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã xác định cần phải có một cơ chế đặc thù để tháo gỡ khó khăn và tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi nhất cho công tác này.

Chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn trong vòng một tháng, các cơ quan đã tham mưu xây dựng và ban hành một cơ chế đặc thù để phục vụ công tác lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN.

Ảnh: nhandan.vn.

Theo bà Vũ Ngọc Thủy, Nghị quyết 26 ra đời đầu tháng 5/2026, ngay giai đoạn đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây cũng chính là động lực để đẩy nhanh quy trình lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN, có thể áp dụng trong thực tế giúp các lực lượng thực hiện nhiệm vụ tại địa bàn.​

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến chia sẻ về ý nghĩa của Nghị quyết 26. (Video: LÊ CHÍ-HỒNG QUÂN)

Nghị quyết 26 tập trung vào bốn nội dung chính sau đây.

Thứ nhất, Nghị quyết ban hành cơ chế định mức tối đa để tổ chức thực hiện việc lấy mẫu. Các lực lượng tham gia thực hiện nhiệm vụ không còn phải quan tâm quá nhiều về các quy trình thủ tục rườm rà mà đã có một định mức tối đa. Điều này cho phép các cơ quan linh hoạt hơn trong việc chi tiêu trong phạm vi định mức đó. Cơ chế này yêu cầu trách nhiệm rất cao của cơ quan tổ chức thực hiện để vừa tạo thuận lợi cho tổ chức thực hiện, vừa bảo đảm đúng quy định pháp luật và phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.

Cơ chế định mức này của Nghị quyết 26 đã giải quyết được những vướng mắc tồn tại của giai đoạn trước, vốn mất rất nhiều thời gian do các cơ chế vận hành cũ. Công nghệ giám định ADN hài cốt liệt sĩ rất đặc thù và đặc biệt, không thể tham khảo hay áp dụng các quy chiếu hay tiêu chuẩn thông thường. Cho nên, việc xác định định mức giá là một bước đột phá quan trọng để các đơn vị có thể triển khai ngay và đáp ứng mong muốn nhận kết quả của nhân dân.

Thứ hai, xây dựng chế độ chính sách cho lực lượng tham gia lấy mẫu. Dù mức hỗ trợ này còn khiêm tốn, nhưng chính sách cũng có ý nghĩa động viên rất lớn đối với các lực lượng làm nhiệm vụ tại những địa bàn khó khăn trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt như mùa khô, nắng nóng hay mưa gió. Khi các cơ quan chức năng tại địa bàn tổ chức thực hiện lấy mẫu lẻ hoặc theo Chiến dịch, chế độ này sẽ giúp hỗ trợ phần nào cho các nhân sự tham gia. Điều này rất quan trọng với những người làm việc trong thực tế, mặc dù phần hỗ trợ đó có thể chỉ là rất nhỏ.

Thứ ba, Chính phủ quyết định cơ chế giao trực tiếp nhiệm vụ cho các đơn vị giám định của các cơ quan Nhà nước ở Trung ương có kinh nghiệm lâu năm, đã qua thử nghiệm, nghiên cứu ứng dụng và vận hành công tác giám định ADN trong nhiều năm qua đồng hành và tham gia quá trình giám định. Các đơn vị được chỉ định bao gồm các đơn vị giám định của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Thứ tư, giao cho Ban Chỉ đạo quốc gia tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ lập chương trình, ban hành quy trình phối hợp với các lực lượng ở địa phương, đồng thời phân công địa bàn cho các đơn vị giám định phối hợp trực tiếp với các lực lượng tại địa phương để tiếp nhận và giám định ngay sau khi lấy mẫu. Việc này bảo đảm đúng quy trình chuyên môn từ khâu tiếp nhận, bảo quản đến giám định thông tin sau này.

Bà Thủy nhấn mạnh, đó là bốn trụ cột rất quan trọng mà Nghị quyết 26 đã ban hành nhằm tạo ra hành lang pháp lý và cơ chế thuận lợi cho các lực lượng thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tại tọa đàm "Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Mệnh lệnh từ trái tim”của Báo Nhân Dân. (Ảnh: MINH DUY)

Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (6/5/2026) và được thực hiện đến hết ngày 31/7/2027.

Về nội dung, định mức chi lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, Nghị quyết quy định nội dung chi, bao gồm: thuê phông, bạt; dụng cụ, vật tư lấy mẫu; dụng cụ, vật tư bảo quản, lưu trữ mẫu tạm thời; vận chuyển, bàn giao mẫu cho đơn vị giám định ADN; thuê nhân công, mua vật tư, trang bị bảo đảm cho các hoạt động khai quật, cất bốc, sửa lại vỏ mộ sau khi lấy mẫu, cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu theo quy định; các khoản chi hợp lý, hợp lệ khác có liên quan trực tiếp (bao gồm mua quách/tiểu trong trường hợp bị hư hỏng do khai quật lấy mẫu).

Mức chi tối đa là 6.000.000 đồng/mộ. Việc thanh toán thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước trên cơ sở hồ sơ thực tế và không vượt mức chi tối đa cho phép nêu trên.

Nghị quyết cho phép áp dụng mức chi tối đa đối với giám định ADN mẫu hài cốt liệt sĩ là 14.102.000 đồng/mẫu và đối với giám định ADN mẫu thân nhân liệt sĩ là 3.480.331 đồng/mẫu.

Việc thanh toán thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước trên cơ sở hồ sơ thực tế và không vượt mức chi tối đa cho phép nêu trên.

Thực hiện xử lý dứt điểm các vấn đề tồn đọng trước thời điểm Nghị quyết này có hiệu lực thi hành như sau:

Đối với mẫu hài cốt liệt sĩ và mẫu thân nhân liệt sĩ đã được tiếp nhận nhưng chưa được giám định ADN, Chính phủ cho phép áp dụng mức chi tối đa giám định ADN mẫu hài cốt liệt sĩ và giám định ADN mẫu thân nhân liệt sĩ ở trên để thực hiện giám định ADN và thanh toán kinh phí theo quy định.

Đối với mẫu hài cốt liệt sĩ và mẫu thân nhân liệt sĩ đã được giám định ADN nhưng chưa thanh toán kinh phí, Chính phủ cho phép áp dụng mức chi tối đa là 4.685.000 đồng/mẫu để thanh quyết toán. Các đơn vị giám định lập hồ sơ đề nghị thanh toán trên cơ sở hóa đơn, chứng từ hợp lệ và được cơ quan chủ quản xác nhận, gửi Bộ Nội vụ xem xét, thực hiện thanh quyết toán theo quy định. Việc thanh toán được thực hiện theo hồ sơ thực tế và không vượt mức chi tối đa cho phép.

Chính phủ yêu cầu Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chỉ đạo các đơn vị giám định ADN trực thuộc tổ chức thực hiện giám định ADN mẫu hài cốt liệt sĩ theo địa bàn được Ban Chỉ đạo quốc gia tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phân công.

Bộ Công an lựa chọn đơn vị phối hợp thu nhận và phân tích ADN mẫu thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin bảo đảm quy định của Luật Căn cước.

Nghị quyết cũng quy định cụ thể về chế độ, chính sách đối với tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và mẫu thân nhân liệt sĩ.

Đối với người hưởng lương từ ngân sách nhà nước, ngoài chế độ tiền lương, phụ cấp và các chế độ khác theo quy định của pháp luật, người trực tiếp tham gia thực hiện nhiệm vụ được hưởng thêm các chế độ sau:

- Hỗ trợ tiền ăn thêm mức 72.000 đồng/người/ngày, tính theo số ngày thực tế làm nhiệm vụ.

- Hỗ trợ tiền bồi dưỡng bằng 0,2 lần mức lương cơ sở/người/ngày, tính theo số ngày thực tế làm nhiệm vụ. Trong ngày thực tế làm nhiệm vụ, nếu thời gian làm việc dưới 4 giờ thì được tính bằng 1/2 ngày; từ đủ 4 giờ trở lên thì được tính bằng 1 ngày. Khi hưởng chế độ bồi dưỡng theo điểm này thì không đồng thời hưởng chế độ công tác phí theo quy định.

Đối với người không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được hưởng chế độ sau:

- Hỗ trợ tiền ăn thêm mức 72.000 đồng/người/ngày, tính theo số ngày thực tế làm nhiệm vụ.

- Hỗ trợ tiền bồi dưỡng bằng 0,3 lần mức lương cơ sở/người/ngày, tính theo số ngày thực tế làm nhiệm vụ. Trong ngày thực tế làm nhiệm vụ, nếu thời gian làm việc dưới 4 giờ thì được tính bằng 1/2 ngày; từ đủ 4 giờ trở lên thì được tính bằng 1 ngày.

Nghị quyết nêu rõ, người thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ được hưởng chế độ theo quy định tại Nghị định số 281/2025/NĐ-CP ngày 29/10/2025 của Chính phủ quy định chế độ, chính sách và công tác bảo đảm đối với cá nhân, tổ chức làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thì không hưởng chế độ, chính sách quy định ở trên.

Về nguồn lực thực hiện, ngân sách Trung ương bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chỉ cho công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN và các hoạt động triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; xây dựng, bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị phục vụ triển khai phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ và phần mềm báo cáo quản lý tiến độ, kết quả thực hiện.

Các nhiệm vụ chi khác được bảo đảm bằng nguồn ngân sách Nhà nước và các nguồn hợp pháp khác theo quy định tại pháp luật về ngân sách Nhà nước và Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

Bộ Nội vụ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổng hợp kinh phí thực hiện các nhiệm vụ được giao, gửi Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền phê duyệt, giao dự toán cho các cơ quan Trung ương và bổ sung có mục tiêu cho các địa phương theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước. Việc quản lý, sử dụng và quyết toán thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và quy định tại Nghị quyết này.

Các cơ quan ở Trung ương và địa phương chủ động sử dụng dự toán ngân sách nhà nước đã được cấp có thẩm quyền giao theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước để kịp thời thực hiện các nhiệm vụ tổ chức lấy mẫu, giám định ADN và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, giám định ADN mẫu thân nhân liệt sĩ theo quy định.

Trường hợp phát sinh các nội dung chi khác ngoài quy định tại Nghị quyết này, đề nghị Bộ Nội vụ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tế để quyết định nội dung và mức chi cụ thể, bảo đảm không vượt mức chi tối đa quy định tại Nghị quyết này.

Trường hợp các nhiệm vụ tổ chức lấy mẫu, giám định ADN hài cốt liệt sĩ, giám định ADN mẫu thân nhân liệt sĩ quy định tại Điều 2 Nghị quyết này được bảo đảm bằng các nguồn hợp pháp khác ngoài ngân sách nhà nước thì không được thanh toán bằng nguồn ngân sách trung ương cho các nhiệm vụ này.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) nhận định, trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các cơ quan quản lý nhà nước và các lực lượng tham gia đều đã xác định rất rõ tinh thần: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Hiện nay, chúng ta vẫn đang thực hiện công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ giám định ADN ty thể. Song song với đó, theo nhiệm vụ đặt ra trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Viện Sinh học phải tiếp tục nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện các công nghệ mới.

Theo ông Tiến, quay trở lại với công nghệ ADN ty thể đang được sử dụng hiện nay. Một trong những thuận lợi rất lớn là lần đầu tiên chúng ta đã có được một cơ chế, chính sách hỗ trợ tương đối đầy đủ. Đặc biệt, Nghị quyết số 26 nêu trên đã tháo gỡ được nhiều khó khăn mang tính căn cơ và toàn diện. Nghị quyết này đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho quá trình phối hợp giữa các cơ quan, từ công tác lấy mẫu, triển khai giám định đến cơ chế tài chính và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Nghị quyết số 26 nêu trên đã tháo gỡ được nhiều khó khăn mang tính căn cơ và toàn diện. Nghị quyết này đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho quá trình phối hợp giữa các cơ quan, từ công tác lấy mẫu, triển khai giám định đến cơ chế tài chính và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Viện trưởng Viện Sinh học Phí Quyết Tiến

“Đây là một quyết sách rất kịp thời và đúng đắn trong bối cảnh hiện nay. Bởi lẽ, công nghệ ADN ty thể vẫn có khả năng giải quyết được một khối lượng lớn công việc. Khi các cơ quan cùng phối hợp trên một nền tảng công nghệ thống nhất đã được Bộ Quốc phòng ban hành, tôi tin rằng, chúng ta sẽ đạt được nhiều kết quả tích cực trong thời gian tới”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phí Quyết Tiến nói.

Tuy nhiên, ông Tiến đánh giá, xét về lâu dài, trong khuôn khổ Chiến dịch 500 ngày đêm, không chỉ dựa vào nền tảng công nghệ hiện có mà còn phải phát triển những công nghệ mới để giải quyết các thách thức còn tồn tại.

Công nghệ mới đang được Viện Sinh học triển khai là công nghệ tiên tiến, cập nhật theo các xu hướng hiện đại nhất trên thế giới. Trong quá trình nghiên cứu, các cán bộ của Viện đã phải vượt qua nhiều rào cản kỹ thuật và những điểm nghẽn công nghệ để tìm ra phương án có thể tách chiết được ADN đạt tiêu chuẩn giám định từ các mẫu hài cốt có chất lượng rất thấp.

Điểm đột phá của công nghệ này là khả năng xây dựng cơ sở dữ liệu ADN trên diện rộng, bao gồm cả dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ và dữ liệu ADN từ hài cốt liệt sĩ. Theo chuẩn quốc tế, khi dữ liệu được xây dựng đầy đủ, bất kỳ mẫu ADN mới nào được bổ sung cũng có thể được đối sánh và kết nối với độ tin cậy rất cao.

Một ưu điểm rất quan trọng nữa là nếu như công nghệ ADN ty thể chỉ cho phép truy tìm mối quan hệ huyết thống theo dòng mẹ, nghĩa là phải tìm được những người thân có quan hệ cùng dòng mẹ như chị em ruột, cậu, dì hoặc các thế hệ liên quan theo nhánh mẹ, thì công nghệ mới có thể mở rộng phạm vi xác định quan hệ huyết thống lên đến bốn thế hệ và không còn phụ thuộc hoàn toàn vào dòng mẹ.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay khi nhiều thân nhân trực hệ của liệt sĩ đã qua đời. Có những trường hợp của liệt sĩ mà gia đình ít người, hoặc không còn đủ thân nhân theo dòng mẹ để phục vụ giám định. Công nghệ mới mở ra khả năng giải quyết những trường hợp trước đây gần như không thể thực hiện được.

“Tôi vẫn nhớ một nhận xét của một nhà khoa học quốc tế khi đánh giá về dự án này. Ông cho rằng đây là một trong những thách thức lớn nhất mà các nhà khoa học trên thế giới phải đối mặt khi áp dụng công nghệ ADN vào thực tiễn”, ông Tiến chia sẻ. “Nguyên nhân là bởi điều kiện ở Việt Nam rất đặc thù. Chúng ta sống trong môi trường nhiệt đới, khiến chất lượng xương và ADN bị suy giảm nghiêm trọng theo thời gian. Nhiều công nghệ đã thành công ở các quốc gia khác nhưng khi áp dụng vào mẫu hài cốt tại Việt Nam lại không đạt hiệu quả”.

Chúng tôi đã thử nghiệm nhiều công nghệ quốc tế, bao gồm công nghệ từ Bosnia và Herzegovina, từ Ủy ban Quốc tế về người mất tích (ICMP), cũng như các giải pháp đến từ Argentina và Hàn Quốc. Tuy nhiên, phần lớn đều không thể áp dụng hiệu quả đối với điều kiện mẫu hài cốt ở Việt Nam.

Vì vậy, việc phát triển thành công công nghệ phù hợp với thực tiễn Việt Nam là kết quả của rất nhiều nỗ lực và quyết tâm từ toàn bộ hệ thống chính trị, cùng với sự hỗ trợ của nhiều bộ, ngành và cơ quan liên quan. “Đây không phải thành quả của riêng chúng tôi. Nếu không có sự phối hợp của Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và nhiều cơ quan khác, chúng tôi không thể hoàn thành nhiệm vụ này”, ông Tiến nhấn mạnh.