Ngã rẽ nguy hiểm trong xung đột tại Ukraine

Vòng xoáy trả đũa lẫn nhau với các đòn tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) đang đẩy cuộc đối đầu giữa Nga và Ukraine vào giai đoạn leo thang mới.

Phía Moskva cho biết, việc Nga tăng cường các cuộc tấn công là phản ứng trước sự thay đổi trong chiến lược quân sự của Ukraine, trong khi giới chuyên gia nhận định cuộc chiến đang ở một giai đoạn mới.

Sau gần 5 năm, cuộc xung đột tại Ukraine đã chuyển từ chiến dịch quân sự kỳ vọng đạt kết quả nhanh chóng thành một cuộc chiến tiêu hao, kéo dài dai dẳng, với những tính toán chiến lược phức tạp và mật độ thiết bị công nghệ cao được sử dụng dày đặc.

Những diễn biến khốc liệt trên chiến trường khiến hy vọng hòa bình cho cuộc khủng hoảng kéo dài sang năm thứ 5 ngày càng mong manh. Ngoại giao, công cụ quan trọng để tìm giải pháp cho xung đột, đang bị cản trở bởi nhiều yếu tố.

Ngày 4/7 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump điện đàm với các nhà lãnh đạo của Nga và Ukraine để thảo luận về cuộc xung đột tại Ukraine, trước thềm Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Đây là động thái ngoại giao nổi bật của Washington sau nhiều tháng các cuộc đàm phán do Washington dẫn dắt rơi vào thế bế tắc.

Khói lửa xung đột tại Trung Đông đã chuyển hướng sự chú ý của Tổng thống Donald Trump, cũng như làm suy giảm quan tâm của dư luận khỏi cuộc khủng hoảng tại Ukraine.

Trong các cuộc xung đột, để đạt một thỏa thuận hòa bình bền vững, đòi hỏi phải có sự nhượng bộ nhất định của các bên liên quan.

Dù Nga, Ukraine, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đều bày tỏ mong muốn sớm chấm dứt xung đột nhưng mỗi bên lại theo đuổi những chiến lược và ưu tiên khác biệt, tạo nên bối cảnh đàm phán đầy rẫy những phức tạp, khó khăn. Tuy nhiên, vấn đề lãnh thổ vẫn là nút thắt lớn nhất, là “lằn ranh đỏ” trong cuộc đối đầu giữa Nga và Ukraine.

Moskva muốn Kiev rút hoàn toàn lực lượng khỏi vùng Donbass và muốn loại bỏ nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột là việc NATO mở rộng về phía đông. Trong khi đó, Ukraine coi bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là điều kiện tiên quyết trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.

Còn với Mỹ và châu Âu, bài toán Ukraine lại gắn chặt với những ưu tiên chiến lược. Con đường để kết thúc một cuộc chiến với nhiều toan tính lợi ích và khác biệt quan điểm sâu sắc chắc chắn sẽ còn nhiều gập ghềnh.

Mới đây, tại Hội nghị thượng đỉnh ở thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ, NATO cam kết viện trợ Ukraine khoảng 70 tỷ euro cho trang thiết bị và huấn luyện quân sự trong năm 2026, đồng thời khẳng định duy trì mức tương đương vào năm 2027.

Moskva lập tức phản ứng gay gắt và tình hình này không có lợi cho các cuộc đối thoại tìm kiếm hòa bình. Triển vọng triển khai gói viện trợ của NATO trên thực tế cũng đang vấp phải sự hoài nghi.

Một số chuyên gia cho rằng, các cam kết được đưa ra tại Ankara chỉ mang tính định hướng dài hạn, trong khi việc triển khai trên thực tế lại bị chi phối bởi chu kỳ ngân sách của từng nước.

Một số thành viên NATO hiện gặp khó khăn khi cung cấp tiền và vũ khí cho các nỗ lực quân sự của Ukraine.

Hà Lan mới đây thông báo đã “đạt đến giới hạn” và không thể cung cấp viện trợ quân sự trực tiếp cho Ukraine thêm nữa, trong khi Séc tuyên bố không tham gia gói viện trợ mà NATO mới cam kết.

Cuộc chiến càng kéo dài và bước vào những ngã rẽ nguy hiểm mới, cả Nga lẫn Ukraine càng chịu nhiều áp lực về duy trì nguồn lực tài chính, quân sự trong thời gian dài.

Do sự khác biệt quan điểm sâu sắc, các cuộc đàm phán giữa hai bên mới chỉ đạt tiến triển ở khía cạnh kỹ thuật, như trao đổi tù binh, hành lang nhân đạo tạm thời…

Trong khi đó, để đi đến thỏa thuận hòa bình, hai bên phải nhượng bộ về lợi ích chiến lược trong các vấn đề gai góc như lãnh thổ, bảo đảm an ninh.

Khói lửa giao tranh vẫn mù mịt nơi chiến trường khiến các nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột càng thêm khó khăn.