Mỹ và châu Âu xúc tiến điều chỉnh mối quan hệ theo hướng san sẻ trách nhiệm

Mối quan hệ an ninh xuyên Đại Tây Dương đang có sự thay đổi sâu sắc về bản chất: Từ trạng thái bảo trợ và phụ thuộc sang đối tác ngang hàng. Sau nhiều năm phàn nàn, thúc ép các đồng minh châu Âu phải “tự đứng trên đôi chân của mình”, san sẻ gánh nặng an ninh, phòng thủ, Mỹ đã chính thức rà soát lực lượng quân sự đồn trú ở Lục địa già.

Thứ trưởng thứ nhất Bộ Chiến tranh Mỹ Elbridge Colby nêu rõ, đây là một cuộc rà soát thực chất nhằm bảo đảm NATO đang thúc đẩy “nhanh chóng và không thể đảo ngược” quá trình để châu Âu đảm nhận vai trò chủ chốt trong việc tự bảo vệ. Giới chức Mỹ cũng thường xuyên nhắc đến mô hình “NATO 3.0”, mà ở đó, châu Âu có khả năng “tự lực cánh sinh” về an ninh, chuyển từ tư duy phụ thuộc sang san sẻ trách nhiệm với Mỹ.

Cuộc xung đột ở Trung Đông, sự cạnh tranh chiến lược gay gắt tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và những thách thức an ninh phức tạp khác đặt ra yêu cầu với Washington phải giảm bớt cam kết ở châu Âu để không bị dàn trải lực lượng.

Một châu Âu mạnh hơn về quốc phòng cũng phần nào giải tỏa những bất đồng tích tụ lâu nay giữa Mỹ với các đồng minh. Kể từ khi Tổng thống Donald Trump quay lại Nhà trắng trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, Mỹ và châu Âu nhiều lần bộc lộ khác biệt trong vấn đề xung đột tại Ukraine, Trung Đông, Greenland, chia sẻ chi phí quốc phòng trong NATO.

Tuy vậy, chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng nhận thức rõ những rủi ro nếu rút quân quá nhanh khỏi châu Âu, nên đã hướng tới quá trình điều chỉnh lực lượng có kiểm soát. Bởi lâu nay, với vai trò trung tâm ở NATO, Mỹ có được mạng lưới đồng minh xuyên Đại Tây Dương và hiện diện quân sự ở các nước đồng minh, qua đó giúp bảo vệ nước Mỹ trước các nguy cơ an ninh. Châu Âu cũng hiểu rõ, triển khai mô hình “NATO 3.0” là một yêu cầu tất yếu trong bối cảnh an ninh mới. Hội nghị thượng đỉnh của Nhóm E5, gồm Đức, Pháp, Anh, Italia và Ba Lan, diễn ra tại Berlin (Đức) cuối tháng 6 vừa qua nhất trí định hình “trụ cột châu Âu” trong NATO.

Tuy nhiên, bài toán tăng cường tự chủ về an ninh, quốc phòng không dễ giải. Các nước châu Âu sẽ cần nhiều thời gian và nguồn lực để lấp đầy những khoảng trống do Mỹ để lại, nhất là về công nghệ quân sự. Giới chuyên gia chỉ ra rằng, châu Âu từng dự tính cần 20-30 năm để đạt được quyền tự chủ chiến lược, song sự thay đổi chính sách của Mỹ đã khiến quá trình này phải rút ngắn xuống còn 10 năm. Nhưng không phải quốc gia châu Âu nào cũng có điều kiện thuận lợi để tăng chi tiêu quốc phòng.

Với việc chính thức xúc tiến rà soát hiện diện quân sự, Mỹ đang chuyển từ giai đoạn tuyên bố, cảnh báo sang hành động cụ thể. Bước chuyển chiến lược này không đơn thuần là thay đổi quân số hay bố trí lực lượng, mà còn là câu chuyện về thay đổi tư duy chiến lược, quyết tâm dẫn dắt mối quan hệ an ninh xuyên Đại Tây Dương theo hướng cân bằng lợi ích để Washington có thể tập trung nguồn lực cho những ưu tiên quan trọng khác.

Và NATO, sau hơn 75 năm tồn tại, cũng đang chứng kiến những dịch chuyển quan trọng về cấu trúc an ninh, hướng tới tầm nhìn mới với nhiều thách thức mang tên “NATO 3.0”.