Mỹ - Nhật phối hợp “cứu” đồng yên: Hiệu quả khó có thể kéo dài

Màn hình hiển thị biểu đồ tỷ giá hối đoái của đồng yên so với USD sau khi Mỹ - Nhật phối hợp cứu đồng yên. Ảnh: REUTERS/Issei Kato

Nếu trước đây Mỹ thường tránh can dự trực tiếp vào các đợt can thiệp tỷ giá của Nhật, thì lần này Washington không chỉ “bật đèn xanh” mà còn trực tiếp tham gia. Điều đó cho thấy, đồng yên yếu đi đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống, ảnh hưởng đến cả hai nền kinh tế.

Hai bên đều có chung lợi ích trong việc ngăn đồng yên tiếp tục suy yếu. Đối với Nhật Bản, đồng yên yếu làm giá hàng nhập khẩu tăng cao, đẩy chi phí sinh hoạt leo thang và trở thành gánh nặng đối với Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi. Trong khi đó, với Mỹ, đồng yên mất giá làm giảm lợi thế cạnh tranh mà các mức thuế quan của Tổng thống Donald Trump mang lại, đồng thời làm gia tăng nguy cơ biến động trên thị trường trái phiếu Nhật Bản lan sang lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ.

Theo một quan chức Nhật Bản am hiểu quá trình chuẩn bị, khả năng Mỹ tham gia mua đồng yên đã được hai bên thảo luận từ đầu tháng 1-2026. Khi đó, Cục Dự trữ Liên bang New York (New York Fed) đã thực hiện một động thái hiếm thấy là khảo sát lãi suất để hỗ trợ Tokyo theo dõi áp lực bán đồng yên. “Kể cả các cuộc họp trực tuyến, chúng tôi đã trao đổi khoảng 10 lần về nhiều vấn đề, trong đó có tỷ giá hối đoái”, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama cho biết hôm 3-8.

Song song với đó, quan chức ngoại hối hàng đầu Nhật Bản, ông Atsushi Mimura, cũng thay đổi cách tiếp cận. Thay vì liên tục đưa ra các cảnh báo công khai nhằm răn đe giới đầu cơ như trước, ông chuyển sang phối hợp kín với các đối tác Mỹ, đồng thời hạn chế xuất hiện trước truyền thông để thị trường khó đoán thời điểm Tokyo can thiệp.

Áp lực phải hành động gia tăng trong tháng 7-2026 khi lo ngại về chính sách tài khóa mở rộng của Thủ tướng Sanae Takaichi khiến đồng yên rơi xuống mức thấp nhất trong gần bốn thập kỷ, tiến sát 164 yên đổi 1 USD. Ngày 24-7, Bộ Tài chính Mỹ trong báo cáo bán niên về tỷ giá đã công khai ủng hộ quan điểm của Tokyo, cảnh báo về tình trạng biến động quá mức của đồng yên và cam kết tiếp tục tham vấn chặt chẽ với Nhật Bản.

Đến tối 30-7, đúng thời điểm Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) bước vào cuộc họp chính sách kéo dài hai ngày, ông Mimura đã ra lệnh bán USD mua yên. Động thái diễn ra ngoài giờ giao dịch tại Tokyo, khiến tỷ giá lập tức phục hồi từ khoảng 162,8 xuống 157,8 yên/USD.

Sau cuộc họp báo của Thống đốc BOJ Kazuo Ueda hôm 1-8, đồng yên tiếp tục tăng mạnh trong một diễn biến mà thị trường cho rằng là đợt can thiệp tiếp theo của Tokyo, lần này với sự phối hợp của Washington.

Thông điệp của BOJ cũng được đánh giá mang tính cứng rắn. Ông Kazuo Ueda nhấn mạnh, cần cảnh giác với rủi ro lạm phát “hơn bao giờ hết”, trong khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tiếp tục công khai kêu gọi BOJ đẩy nhanh tiến trình bình thường hóa chính sách tiền tệ. Những tín hiệu này khiến thị trường ngày càng tin rằng, BOJ sẽ nâng lãi suất ngay trong cuộc họp tháng 9-2026.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng, sự phối hợp giữa Mỹ và Nhật Bản chủ yếu giúp làm chậm đà mất giá của đồng yên hơn là đảo ngược xu hướng. Đây không phải lần đầu Tokyo can thiệp vào thị trường. Tháng 9-2022, Chính phủ Nhật Bản và BOJ đã thực hiện đợt can thiệp mua đồng yên đầu tiên kể từ năm 1998 nhằm hãm đà lao dốc của đồng tiền này. Khi đó, tỷ giá từng tiến sát mức 146 yên đổi 1 USD trước khi phục hồi về vùng 140 yên/USD. Tuy nhiên, hiệu quả không kéo dài. Những đợt can thiệp rải rác sau đó không thể đảo ngược xu hướng mất giá và đến cuối tháng 7-2026, đồng yên đã tiến sát mốc 164 yên/USD.

Các chuyên gia thị trường ước tính, quy mô đợt can thiệp hôm 1-8 vào khoảng 5.000 tỷ yên (31,9 tỷ USD), dựa trên dự báo số dư tài khoản vãng lai do giới chức công bố ngày 4-8. Ông Atsushi Mimura gọi chiến dịch vừa qua là “đỉnh cao của liên minh tiền tệ Mỹ - Nhật”, cho thấy Washington và Tokyo sẵn sàng phối hợp hành động thường xuyên hơn, thay vì chỉ trong các cuộc khủng hoảng như trước đây.

Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát cho rằng, can thiệp ngoại hối chỉ có thể “câu giờ”. Nguyên nhân gốc rễ khiến đồng yên suy yếu vẫn nằm ở chính sách tài khóa mở rộng và tốc độ nâng lãi suất còn chậm của BOJ.

Reuters dẫn nguồn một quan chức cấp cao của Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết, Mỹ đang thúc ép Nhật Bản thay đổi những yếu tố nền tảng đã dẫn tới xu hướng bán đồng yên mang tính cơ cấu. Còn theo nhiều nhà phân tích, nếu BOJ không sớm nâng lãi suất, hiệu quả của chiến dịch can thiệp quy mô lớn này cũng khó có thể kéo dài.