Liên hợp quốc thừa nhận thế giới không thể đạt “mục tiêu 1,5 độ C”

Ngày 2/9, Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP) đã công bố trên cổng thông tin chính thức báo cáo tiêu điểm “Limiting Overshoot”. Theo đó, nhiệt độ Trái Đất do con người tác động đã tiến sát mức ấm lên 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, với tốc độ tăng trung bình khoảng 0,25°C mỗi thập kỷ.

Các phân tích hiện tại chỉ ra rằng, ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất khi toàn bộ các cam kết khí hậu quốc gia được thực hiện đầy đủ, Trái Đất vẫn nhiều khả năng sẽ chạm mức nhiệt đỉnh lên tới 1,8°C.

Thế giới sẽ phải đối mặt với những tác động cực đoan gia tăng mạnh mẽ: thời tiết khắc nghiệt hơn, cháy rừng trên diện rộng, các dòng sông băng mất hơn một phần tư khối lượng vào năm 2100 và mực nước biển dâng cao liên tục.

Nghiêm trọng hơn, nguy cơ xảy ra các vấn đề không thể đảo ngược trên Trái Đất như sự sụp đổ của dải băng Tây Nam Cực, Greenland hay sự suy thoái của rừng mưa Amazon, sẽ tăng cao đáng kể.

Các quốc đảo nhỏ đang phát triển (SIDS) và các thành phố ven biển vùng thấp đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm một phần hoặc hoàn toàn, kéo theo sự sụt giảm nghiêm trọng về an ninh lương thực và nguồn nước toàn cầu. Càng ở mức nhiệt cao và kéo dài, rủi ro biến đổi khí hậu càng nhân lên gấp bội, đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của hàng loạt hệ sinh thái và cộng đồng dân cư.

Sự chậm trễ trong việc cắt giảm khí nhà kính suốt thập kỷ qua đã đẩy thế giới vào tình thế buộc phải đối mặt với việc ngưỡng 1,5°C không thể hoàn thành trong tương lai gần. Điều này đồng nghĩa với việc cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đã chuyển dịch từ giai đoạn “ngăn ngừa vượt ngưỡng” sang giai đoạn “kiểm soát và sống chung với sự vượt ngưỡng”.

Liên hợp quốc cảnh báo nguy cơ ngưỡng tăng nhiệt 1,5°C sắp không thể hoàn thành.

Trước bối cảnh đó, lộ trình hành động tốt nhất hiện nay của nhân loại, được đánh giá là giải pháp cuối cùng, là cần đưa thế giới đi theo quỹ đạo “vượt ngưỡng, đạt đỉnh và suy giảm” nhằm giảm thiểu tối đa quy mô và thời gian vượt ngưỡng, đồng thời nỗ lực đưa nhiệt độ quay lại mức dưới 1,5°C nhanh nhất có thể.

Trước hết là giai đoạn ứng phó tức thì, tập trung vào các giải pháp làm chậm tốc độ nóng lên nhanh chóng, trong đó có cắt giảm sâu lượng phát thải khí nhà kính, đặc biệt là CO₂ và khí metan.

Tiếp theo, giai đoạn ứng phó và ngăn chặn đòi hỏi thúc đẩy quá trình phi carbon hóa sâu rộng và bền vững hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không (net-zero) đồng thời nâng cao khả năng chống chịu.

Cuối cùng, giai đoạn phục hồi hướng tới việc đạt mức phát thải ròng âm bền vững để từng bước đảo ngược xu hướng nóng lên toàn cầu.

Để hiện thực hóa lộ trình này, việc triển khai các công nghệ loại bỏ carbon dioxide (CDR) là điều bắt buộc. Các phương pháp CDR truyền thống như trồng rừng hay các công nghệ thu hồi mới đều chịu giới hạn nghiêm trọng về quỹ đất, tài nguyên nước và có thể xung đột trực tiếp với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và an ninh lương thực. Do đó, việc giảm thiểu phát thải triệt để ở hiện tại vẫn là điều kiện tiên quyết.

Sự thành công của cuộc chiến này phụ thuộc hoàn toàn vào tinh thần hợp tác đa phương dựa trên nguyên tắc công bằng và trách nhiệm chung. Các quốc gia phát triển, những nền kinh tế lớn có năng lực tài chính mạnh mẽ nhất phải là những nước đi đầu với hành động quyết liệt nhất, hỗ trợ tài chính và công nghệ cho các cộng đồng dễ bị tổn thương nhất trên toàn cầu.

Các chuyên gia cũng cảnh báo về một thực tế có thể sẽ xảy ra: Dù nhiệt độ có thể giảm xuống sau khi đạt đỉnh, nhiều tổn thất và thiệt hại vĩnh viễn như sự tuyệt chủng của các loài sinh vật hay sự biến mất của các hệ sinh thái nhạy cảm rất khó để hồi phục.