Kỷ vật từ lòng đất

Men theo những vách đá lên điểm cao 685, thôn Giang Nam, chúng tôi đi qua những đoạn hầm hào cũ, nơi ký ức về một thời chiến đấu gian khổ vẫn còn in lại. Từ những gì còn sót, một góc rất khác trong đời sống người lính năm xưa dần hiện lên. Giữa chiến trường khốc liệt, họ từng dựng một xưởng nhỏ để chế tác những món đồ thủ công. Chiếc giũa, con dao cùng nhiều dụng cụ thô sơ đã hoen gỉ vẫn nằm lại nơi đây, như chứng tích về những tháng năm chiến đấu gian lao mà đầy ắp tình cảm của người lính.

Cựu chiến binh xúc động nhìn lại những kỷ vật từ chiến trường Vị Xuyên năm xưa.

Từ những vật liệu tận dụng ngay tại trận địa, qua đôi bàn tay khéo léo của người lính, những chiếc nhẫn, chiếc lược, vòng tay dần thành hình để dành tặng đồng đội, người thân và người thương nơi quê nhà. Những món đồ nhỏ bé ấy, sau hơn 40 năm nằm lại giữa chiến hào, nhắc về một khoảng tình cảm rất đỗi đời thường của tuổi trẻ, phía trước là chiến trường, phía sau là quê hương cùng những người luôn đau đáu nhớ mong.

Sáng 12-8-2026, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tại điểm cao 685, lực lượng tìm kiếm phát hiện nhiều hiện vật được chế tác từ cánh quả đạn B41. Đặc biệt, đôi chim bồ câu bằng kim loại với dòng chữ khắc nắn nót “Thu Hồng - Mạnh Tuấn” khiến những người có mặt lặng đi. Món quà người lính chưa kịp trao cho người nhận vẫn nằm lại nơi chiến hào suốt hơn bốn thập kỷ. Trên vùng đất từng thấm máu và sự hy sinh, hình hài đôi chim nhỏ bé như một dấu lặng về tình yêu, nỗi nhớ và khát vọng hòa bình được nâng niu ngay trong những tháng ngày chiến tranh khốc liệt.

Cùng với đó, chiếc dép nhựa đứt quai được chắp nối khéo léo bằng sợi dây thông tin quân dụng, chiếc bàn chải đánh răng đã mòn vẹt, chiếc xoong nồi móp méo, mảnh lược nhựa gãy đôi, hay tuýp kem đánh răng đã dẹp lép... Tất cả phác họa nên một cuộc sống thiếu thốn, gian khổ nhưng chan chứa tinh thần lạc quan và ý chí quật cường của những người lính tuổi mười chín, đôi mươi.

Nhìn những kỷ vật được tìm thấy, cựu chiến binh Đỗ Viết Chung, nguyên Đại đội trưởng D3, E122, F313 chia sẻ: “Ngày ấy anh em còn rất trẻ. Ở trận địa thiếu thốn đủ thứ nhưng lúc nghỉ vẫn tranh thủ làm món quà nhỏ để dành tặng người thân. Nhìn lại những vật này, chúng tôi nhớ đồng đội, nhớ những ngày cùng sống, cùng chiến đấu trên điểm cao”.

Chiến sĩ Trung đoàn 877, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tìm hiểu những hiện vật được phát hiện trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Tiếp tục di chuyển sang điểm cao 772, trên tuyến hào tiền duyên năm xưa, giữa lòng đất lạnh, chiếc bình tông nhôm loang lổ vết đạn đâm xuyên hiện ra, trên thân khắc vỏn vẹn chữ “Khôi, a9”. Cạnh đó là chiếc xẻng bộ binh sứt cạnh, sợi dây lưng đã mục nát, chiếc mặt nạ phòng hóa xám xịt... Những kỷ vật mộc mạc ấy là minh chứng sống động cho một thời chiến đấu vô cùng quả cảm, nơi người chiến sĩ dẫu biết trước hy sinh vẫn kiên cường bám từng mép hào, từng hốc đá.

Thượng úy Vũ Đình Trọng, Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ xúc động kể lại: “Mỗi lần lưỡi xẻng chạm vào lớp đất ở điểm cao 772 hay 685, nghe tiếng “keng” vang lên, tim chúng tôi thắt lại. Nhẹ nhàng gạt từng lớp đất, khi thấy chiếc bình tông hay chiếc lược hiện ra, cảm giác như các anh vừa mới ở đây thôi, vẫn còn hơi ấm của đồng đội”.

Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua, thời gian trôi đi, địa hình địa vật thay đổi. Dấu tích chiến trường xưa gần như bị xóa mờ, khiến công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ gặp muôn vàn khó khăn, có lúc tưởng chừng như đi vào bế tắc. Trong bối cảnh ấy, những kỷ vật vừa thu thập được không đơn thuần là hiện vật trưng bày, mà đã trở thành những “nhân chứng” lịch sử, là chìa khóa mở ra manh mối vô cùng quan trọng.

Những vật dụng của người lính năm xưa được lực lượng tìm kiếm thu gom tại điểm cao 685.

Hiện nay, các di vật thu thập được đã và đang được lực lượng chức năng cẩn trọng lưu giữ, phân loại theo từng bình độ, từng tọa độ tìm kiếm cụ thể: Điểm cao 1688, xã Lao Chải; điểm cao 685, 772, 233, xã Thanh Thủy...

Thượng tá Bùi Phú Vinh, Chính trị viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết: “Mỗi hiện vật gắn với một tọa độ cụ thể là một dữ liệu vô giá. Ví như chiếc bình tông khắc chữ “Khôi, a9”, hay chiếc lược khắc tên... chính là những căn cứ lịch sử giúp chúng tôi đối chiếu với nhật ký chiến sự, danh sách trích ngang của các đơn vị chiến đấu thời kỳ đó. Từ đó khoanh vùng chính xác vị trí đóng quân, vị trí hầm hào chiến đấu để tập trung lực lượng đào bới. Kỷ vật tìm thấy ở đâu, hy vọng tìm thấy hài cốt các anh ở đó lại nhân lên gấp bội”.

Những mảnh đạn gỉ sét, những kỷ vật nhuốm màu thời gian trả lại từ lòng đất hôm nay chính là lời nhắc nhở thiêng liêng về giá trị của độc lập, tự do. Đó cũng là mệnh lệnh từ trái tim, thôi thúc những người đang sống tiếp tục hành trình vượt núi, băng rừng, lật từng tấc đất để đưa các anh hùng liệt sĩ sớm trở về trong vòng tay ấm áp của quê hương, gia đình.

THANH THỦY