Kinh tế châu Âu đối mặt cú sốc kép

Giá khí đốt tại châu Âu đang ở mức cao đáng lo ngại. Ảnh: Eleconomista.com

Nhà sản xuất điện hạt nhân quốc doanh Nuclearelectrica của Romania ngày 13-8 buộc phải ngắt lò phản ứng duy nhất đang vận hành khỏi lưới điện do mực nước sông Danube dùng để làm mát thiết bị đã xuống mức thấp kỷ lục. Romania đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng trên toàn quốc trong tháng 8 và kêu gọi các doanh nghiệp, hộ gia đình tự nguyện giảm tiêu thụ điện. Tại Pháp và Hungary, một số nhà máy điện hạt nhân cũng giảm công suất do mực nước sông thấp và nhiệt độ tăng cao.

Bên cạnh đó, hạn hán cực đoan cũng đang gây ảnh hưởng lớn đến hệ thống vận tải và công nghiệp của lục địa già. Tại Đức, mực nước sông Rhine xuống rất thấp, ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển thép, hóa chất và nguyên liệu công nghiệp. Theo các chuyên gia của Ngân hàng ING của Hà Lan, tình trạng này có thể làm giảm 0,3 điểm phần trăm tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Đức trong năm nay, một tác động đáng kể đối với nền kinh tế chỉ tăng trưởng dưới 1% mỗi năm.

Theo ước tính của Ngân hàng Triodos Bank tại Hà Lan, mùa hè nóng bất thường có thể khiến kinh tế châu Âu thiệt hại khoảng 180 tỷ euro trong năm nay, tương đương 1% GDP và gần bằng toàn bộ mức tăng trưởng dự kiến của Liên minh châu Âu (EU). Trong đó, Triodos Bank nhận định, nắng nóng khiến năng suất lao động suy giảm nhiều khả năng sẽ gây tác động kinh tế lớn nhất, cùng với những gián đoạn đối với nông nghiệp, năng lượng và giao thông.

Nhiều khu vực ở châu Âu hiện đang trải qua đợt nắng nóng thứ 5 trong năm nay. Một số khu vực ở Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Italia tiếp tục được đặt dưới cảnh báo nắng nóng cực đoan. Tình trạng hạn hán còn làm gia tăng các vụ cháy rừng nghiêm trọng, làm giảm sản lượng nông nghiệp, đe dọa đẩy giá lương thực tăng cao.

Trong lúc châu Âu chống chọi với những đợt nắng nóng liên tiếp vào mùa hè, khu vực này cũng đối mặt với rủi ro về tình trạng thiếu hụt nguồn cung khí đốt vào mùa đông năm nay. Cuộc xung đột tại Trung Đông khiến nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển bằng đường biển trở nên khan hiếm và đắt đỏ hơn, làm gia tăng nguy cơ xảy ra cuộc khủng hoảng năng lượng khác. Nắng nóng gay gắt cũng làm nhu cầu sử dụng điều hòa tăng, kéo theo việc tiêu thụ khí đốt tăng đúng thời điểm các kho dự trữ cần được bổ sung để chuẩn bị cho mùa đông.

Trong khi đó, các kho dự trữ khí đốt của EU mới được lấp đầy khoảng 59% tính đến ngày 11-8, thấp hơn đáng kể so với mức thông thường theo mùa. Chuyên gia Kieran Tompkins tại Capital Economics cho rằng, thị trường khí đốt của EU “dễ bị tổn thương khi bước vào giai đoạn nhu cầu cao điểm mùa đông”. Theo vị chuyên gia này, lượng khí đốt dự trữ của EU hiện ở mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.

Mùa hè là thời gian cao điểm để châu Âu tích trữ khí đốt chuẩn bị cho những tháng mùa đông lạnh giá, khi giá thường cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, hoạt động trên eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn, làm ảnh hưởng đến khoảng 1/5 nguồn cung LNG của thế giới. Trong khi đó, một số chuyên gia năng lượng nhận định rằng, những lô hàng còn lại, bao gồm khí LNG từ Mỹ, nhiều khả năng cũng sẽ được vận chuyển tới châu Á thay vì châu Âu do nhu cầu tại châu Á đặc biệt cao và khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn. Giới phân tích cảnh báo trong mùa đông sắp tới, châu Âu nên chuẩn bị đối phó với tình huống eo biển Hormuz không được mở trở lại, bởi điều này có thể khiến giá khí đốt tăng lên mức cực kỳ cao.

Trên thị trường, giá khí đốt đang neo ở mức cao đáng lo ngại. Giá hợp đồng khí đốt tự nhiên chuẩn của châu Âu chốt phiên ngày 13-8 ở mức 61 euro (khoảng 70 USD) cho mỗi MWh, cao hơn nhiều so với mức 32 euro (37 USD) cùng thời điểm năm 2025.

Hồi đầu năm nay, Ủy ban châu Âu (EC) ước tính các nước thành viên EU cần đầu tư khoảng 70 tỷ euro mỗi năm cho đến năm 2050 để thích ứng với biến đổi khí hậu. Khoản đầu tư này có thể thúc đẩy các nền kinh tế, song cũng gây thêm sức ép lên ngân sách chính phủ vốn đang chịu nhiều áp lực. Do đó, lời giải cho vấn đề an ninh năng lượng của châu Âu không chỉ là vượt qua một mùa hè khắc nghiệt hay kiểm soát giá khí đốt trước mùa đông. Thách thức lớn hơn là xây dựng một nền kinh tế có khả năng chống chịu trước những cú sốc xuất hiện đồng thời.