Kinh doanh online và nghĩa vụ Thuế

Những năm gần đây, kinh doanh trực tuyến qua các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử (TMĐT) như Facebook, TikTok, Shopee, Lazada... đã trở thành phương thức làm ăn quen thuộc. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet, bất kỳ ai cũng có thể mở gian hàng, livestream và thu về hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi tháng. Số liệu thống kê năm 2025 cho thấy, tổng doanh số trên các sàn TMĐT hàng đầu cả nước đã đạt ngưỡng gần 340 nghìn tỷ đồng.

Các cán bộ Thuế cơ sở 4 tuyên truyền về thực hiện nghĩa vụ thuế đối với hộ kinh doanh online.

Tại Tuyên Quang, số lượng người bán hàng online ngày càng tăng bởi sự dễ dàng và tiện nghi của hình thức kinh doanh này. Theo số liệu thống kê, tính đến tháng 12-2025, tổng số cá nhân kinh doanh TMĐT thuộc diện quản lý tại địa bàn tỉnh là 1.272 hộ. Bán hàng online không còn đơn thuần là “nghề tay trái” kiếm thêm chút đỉnh, mà đã trở thành nguồn thu nhập chính, mang dáng dấp và quy mô của những doanh nghiệp thu nhỏ.

Tuy nhiên, đi kèm với sự bùng nổ đó là thực trạng đáng lo ngại về ý thức tuân thủ pháp luật thuế. Đồng chí Nguyễn Xuân Huy, Trưởng phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác, Thuế tỉnh Tuyên Quang chia sẻ, rất nhiều người kinh doanh vẫn đang lầm tưởng tai hại rằng kinh doanh tự phát trên mạng thì không cần nộp thuế. Thực tế ghi nhận, không ít bạn trẻ khởi nghiệp từ việc bán các sản phẩm đặc sản địa phương (như chè, mật ong, nông sản OCOP) ban đầu với suy nghĩ “bán nhỏ lẻ cho vui”. Thế nhưng, khi các phiên livestream thu hút hàng ngàn lượt xem, doanh thu đạt 40 - 50 triệu đồng/tháng, phải thuê thêm người chạy quảng cáo, chốt đơn, đóng hàng, quy mô đã phình to nhưng họ vẫn giữ nguyên tư duy “không đăng ký kinh doanh, không khai báo thuế”. Rất nhiều người bán hàng hoàn toàn mù mờ trước các khái niệm cơ bản như “mã định danh cá nhân” hay “hoàn thuế VAT”, mặc định xem thuế là “chuyện của các doanh nghiệp lớn”.

Sự thiếu am hiểu pháp luật dẫn đến vi phạm vô ý là một nhẽ nhưng đáng lên án hơn là hành vi cố ý lách luật của nhiều đối tượng sở hữu doanh thu khủng. Trao đổi về vấn đề này, đồng chí Võ Bá Châu, Trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế Công an tỉnh Tuyên Quang cho biết, để thực hiện hành vi trốn thuế, các đối tượng chủ yếu hướng tới việc che giấu doanh thu thực tế bằng những thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Cụ thể, các đối tượng thường thuê, mượn hoặc sử dụng một ma trận nhiều tài khoản ngân hàng khác nhau để nhận tiền, khiến cơ quan chức năng khó xác định chính xác dòng tiền. Trong khâu giao nhận, họ phân tán qua nhiều đơn vị vận chuyển ship COD khác nhau, thậm chí ngừng hẳn dịch vụ ship COD của các hãng lớn để chuyển sang thuê người đóng gói thủ công, gửi qua bưu điện hòng xóa dấu vết. Trên sổ sách, các đối tượng lập “kế toán kép”: một bộ nội bộ ghi nhận doanh thu thực, một bộ kê khai doanh thu thấp để đối phó cơ quan thuế. Tinh vi hơn, người bán yêu cầu khách hàng khi chuyển khoản tuyệt đối không ghi nội dung mua hàng mà “ngụy trang” thành “cho vay”, “trả nợ”, hoặc để trống. Đặc biệt, có thủ đoạn chia nhỏ hoạt động kinh doanh cho nhiều người thân đứng tên. Ví dụ như hoạt động kinh doanh có quy mô doanh thu là 5 tỷ/năm nhưng chia nhỏ cho 5 người thân đứng tên để tránh nộp thuế thu nhập cá nhân.

Nhiều người kinh doanh online vẫn lầm tưởng rằng mạng xã hội là không gian ảo, dễ dàng phi tang chứng cứ bằng cách gỡ video livestream, xóa tin nhắn hay đổi tên tài khoản. Tuy nhiên, họ không hiểu rằng mọi giao dịch điện tử đều để lại “dấu vết kỹ thuật” rõ ràng.

Để bóc trần những chiêu trò che giấu doanh thu, ngành Thuế đang triển khai các giải pháp khai thác và đối chiếu chéo dữ liệu vô cùng nghiêm ngặt. Thông qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế, các sàn giao dịch phải định kỳ cung cấp dữ liệu chi tiết của từng gian hàng để đẩy về kho cơ sở dữ liệu tập trung. Từ đó, cơ quan thuế đối chiếu trực tiếp với hệ thống quản lý thuế (TMS) nhằm phát hiện kịp thời các trường hợp kê khai thấp hơn thực tế. Đáng chú ý, cơ quan Thuế còn đẩy mạnh áp dụng công nghệ Web Crawler để tự động rà quét, thu thập dữ liệu về quy mô tương tác và số lượng chốt đơn trực tiếp trên các phiên livestream.

Hành lang pháp lý về quản lý thuế TMĐT đang ngày càng hoàn thiện. Cần đặc biệt lưu ý, với việc ban hành Nghị định số 141/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với cá nhân kinh doanh đã được điều chỉnh nâng lên mức 1 tỷ đồng/năm (thay vì 500 triệu đồng như trước đây) để phù hợp hơn với thực tiễn. Nếu cố tình trốn tránh, người vi phạm sẽ phải đối mặt với các chế tài rất nặng. Nghiêm trọng nhất sẽ bị khởi tố hình sự với khung phạt lên đến 7 năm tù.

Chị Tô Thị Biên chủ cửa hàng Hoa quả sạch Goldfarm, phường Minh Xuân cùng nhân viên bán hàng qua mạng xã hội. Cửa hàng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế kinh doanh.

Mạng lưới rà soát khép kín đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Đến thời điểm tháng 5-2026, Thuế tỉnh đã rà soát và ghi nhận 8 trường hợp cá nhân kinh doanh vi phạm. Qua đó, xử lý truy thu thuế giá trị gia tăng 424 triệu đồng; truy thu thuế thu nhập cá nhân 407 triệu đồng; và xử lý vi phạm hành chính, tiền chậm nộp lên tới 282 triệu đồng.

Không chỉ dừng ở truy thu, các hành vi nghiêm trọng đã bị xử lý hình sự. Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với N.X.A. (sinh năm 1983, trú tại xã Thái Hòa) về tội “Trốn thuế”. Qua xác minh từ tháng 10-2024 đến tháng 8-2025, chủ hộ kinh doanh này bán hàng livestream đạt tổng doanh thu khoảng 50,9 tỷ đồng nhưng chỉ kê khai 308 triệu đồng. Việc che giấu doanh thu hơn 50 tỷ đồng đã khiến đối tượng trốn thuế số tiền gần 837 triệu đồng.

Kinh doanh online là quyền tự do hợp pháp của công dân, được Nhà nước khuyến khích. Tuy nhiên, đóng thuế không chỉ là trách nhiệm với ngân sách quốc gia mà chính là hành động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người kinh doanh. Việc kinh doanh trôi nổi tự tước đi quyền lợi được khấu trừ các chi phí hợp lệ, đồng thời gặp rủi ro không được xử lý hoàn thuế khi bán qua sàn TMĐT do thông tin định danh sai lệch.

Nhìn nhận từ góc độ thực tế, chị Nông Kim Liên, chủ cửa hàng hoa quả sạch, tại phường Minh Xuân chia sẻ: “Trước đây tôi nghĩ nộp thuế sẽ làm giảm lợi nhuận nên cứ bán tự phát. Nhưng khi muốn đưa hàng vào các chương trình Flash Sale của sàn, họ yêu cầu khắt khe về mã số thuế và hóa đơn. Nhờ chủ động đăng ký hộ kinh doanh và nộp thuế, tôi giờ đây hoàn toàn yên tâm livestream mỗi ngày. Việc đóng thuế thực sự là một tấm giấy thông hành giúp gian hàng tăng uy tín và dễ dàng hợp tác với đối tác lớn”.

Để đảm bảo công tác quản lý thu “đúng người, đúng doanh thu”, Thuế tỉnh đã thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với UBND các xã, phường tuyên truyền sâu rộng đến cơ sở, giúp người dân kịp thời nắm bắt quy định để tự giác tuân thủ.

Đồng chí Nguyễn Xuân Huy, Trưởng phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác, Thuế tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh: “Chính sách thuế luôn đề cao tính tự giác và khoan hồng. Nếu người kinh doanh nhận thấy trước đây mình đã kê khai thiếu sót, hãy khẩn trương rà soát sổ sách và tiến hành khai bổ sung. Việc tự nguyện khắc phục hậu quả trước khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, kiểm tra là tình tiết quan trọng để được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm”.

Làm giàu chính đáng trên nền tảng số là xu thế tất yếu. Nhưng chiếc “cần câu cơm” ấy chỉ thực sự bền vững khi nó được đặt trên nền tảng thượng tôn pháp luật. Minh bạch tài chính, tự giác nộp thuế chính là cách tốt nhất để người kinh doanh tự bảo vệ mình và tự tin vươn xa.

Bài, ảnh: Giang Lam

Nộp thuế là bảo vệ quyền lợi của chính mình

Đồng chí Phan Đức Hiếu Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội

Hiện nay, vẫn còn một bộ phận người nộp thuế chưa nhận thức đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình, dẫn đến tình trạng kê khai thiếu chính xác, chậm nộp hoặc chưa tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật thuế. Đặc biệt, ở khu vực hộ kinh doanh cá thể, tỷ lệ kê khai và nộp thuế vẫn còn hạn chế, trong khi các hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý. Để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách thuế, các cơ quan nhà nước cần đẩy mạnh hỗ trợ, hướng dẫn, tạo thuận lợi để người dân và doanh nghiệp thực hiện đúng quy định; đồng thời có cơ chế khuyến khích, ghi nhận những tổ chức, cá nhân chấp hành tốt pháp luật. Quan trọng hơn, cần xây dựng văn hóa tuân thủ trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân, để việc nộp thuế không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc mà trở thành hành vi tự giác, xuất phát từ niềm tin vào sự công bằng, minh bạch của hệ thống quản lý nhà nước.

Thượng tôn pháp luật để kinh tế số phát triển bền vững

Đồng chí Nguyễn Bá Tuấn Chủ tịch UBND xã Bằng Hành

Những năm gần đây, nhiều hộ dân trên địa bàn xã Bằng Hành đã chủ động khai thác các nền tảng mạng xã hội Facebook, Zalo, TikTok để quảng bá sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng và các sản phẩm nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, chế tác nhạc cụ dân tộc. Điều này giúp thu hẹp khoảng cách địa lý, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, sự sôi động của thị trường online cũng đặt ra bài toán về quản lý thuế. Với phương châm “Lấy tuyên truyền làm trọng tâm, lấy tuân thủ làm đích đến”, chính quyền xã Bằng Hành tiếp tục phối hợp cùng cơ quan Thuế và Công an triển khai các hoạt động hướng dẫn pháp lý, tuyên truyền và phổ biến chính sách thuế. Qua đó, giúp người dân hiểu rõ việc kê khai, nộp thuế vừa là nghĩa vụ, vừa là trách nhiệm đối với cộng đồng và sự phát triển chung của địa phương.

Tự giác khai báo bổ sung và nộp đủ tiền thuế

Luật sư Vũ Trung Kiên Giám đốc Công ty Luật TNHH Vũ Kiên

Trong pháp luật thuế, thời điểm sẽ quyết định tính chất của vi phạm. Việc chủ động rà soát, tự giác khai báo bổ sung và nộp đủ số tiền thuế còn thiếu trước khi cơ quan chức năng công bố quyết định thanh tra, kiểm tra là tình tiết giảm nhẹ mang tính sống còn. Hành động này chứng minh người bán chỉ vi phạm do thiếu hiểu biết, giúp họ tránh được nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự và giảm thiểu tối đa mức phạt hành chính. Ngược lại, khi để cơ quan điều tra “gõ cửa” và dùng nghiệp vụ bóc tách dữ liệu điện tử, bạn đã hoàn toàn mất đi cơ hội sửa sai. Đừng để sự chây ỳ biến một vi phạm hành chính thành bản án hình sự. Chủ động tuân thủ, minh bạch dòng tiền và nộp thuế đầy đủ chính là chi phí bảo hiểm rủi ro rẻ nhất để bảo vệ cơ nghiệp kinh doanh.

Nộp thuế đúng, đủ

Chị Nguyễn Ánh Sao Tổ 16 Minh Khai, phường Hà Giang 2

Là người kinh doanh, chúng tôi đều hiểu nộp thuế là nghĩa vụ đóng góp cho ngân sách và được hưởng quyền lợi kinh doanh trong môi trường ổn định, minh bạch, công bằng và được nhà nước hỗ trợ hạ tầng kinh doanh an toàn. Vậy nên chúng tôi đều chủ động khai báo thuế, rà soát sổ sách, không để bị chậm, nợ thuế.

Tuy nhiên hiện nay nhiều văn bản quy định liên quan đến người nộp thuế và đẩy mạnh chuyển đổi số, có lúc chúng tôi chưa cập nhật đầy đủ thông tin và các kỹ năng kê khai, nộp thuế điện tử. Mong ngành thuế quan tâm, hướng dẫn nộp thuế điện tử một cách đơn giản, nhanh chóng hơn. Đồng thời, cần có chính sách linh hoạt, giảm thuế kịp thời trong các trường hợp khó khăn để hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ lẻ bớt áp lực.