Khơi thông nguồn lực vùng khó

Nhà Văn hóa thôn Tân Tiến, xã Minh Thành được đầu tư từ chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Xã Tân Thanh (sáp nhập từ 3 xã Hợp Hòa, Tân Thanh, Kháng Nhật) cùng lúc thụ hưởng cả 3 Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG). Đồng chí Vũ Văn Thụ, Chủ tịch UBND xã thẳng thắn: Dù tổng nguồn vốn rót về lên tới cả trăm tỷ đồng, nhưng do cơ chế thiếu tập trung, dòng vốn bị phân nhỏ thành các phần từ vài trăm triệu đến vài tỷ đồng cho mỗi hạng mục. Sự manh mún này khiến địa phương lực bất tòng tâm trong việc tạo cú huých hạ tầng hay sinh kế quy mô. Thực tế, nhiều công trình dân sinh bức thiết tại Tân Thanh vẫn phải xếp hàng chờ vốn. Đơn cử, tuyến ĐH 08 (11,5 km nối QL2C đi Đông Thọ) và tuyến ĐH 16 (qua các xã Hợp Hòa - Kháng Nhật - Hợp Thành dài 9,2 km) đều xuống cấp, hư hỏng nghiêm trọng nhưng chưa có kinh phí nâng cấp. Hạ tầng giáo dục cũng rơi vào cảnh tương tự; trường Mầm non Kháng Nhật cũ (xây từ năm 1980, kết cấu nhà cấp 4) nay đã rệu rã, việc xây mới buộc phải gác lại vì thiếu vốn.

Tại xã giáp ranh Sơn Thủy (sáp nhập từ các xã Ninh Lai, Thiện Kế, Sơn Nam), tình trạng co cụm quy mô để liệu cơm gắp mắm cũng diễn ra tương tự. Đồng chí Trần Văn Bút, Chủ tịch UBND xã chia sẻ: Nguồn vốn bị phân nhỏ, chiếc áo cơ chế quá hẹp nên các công trình buộc phải thu nhỏ quy mô để vừa vặn với túi tiền.

Nếu ở phía Nam tỉnh, câu chuyện vốn mỏng, công trình nhỏ làm chậm nhịp phát triển, thì tại các xã vùng cao phía Bắc, nơi địa hình hiểm trở, suất đầu tư lớn, nguồn lực phân bổ manh mún chỉ như muối bỏ bể.

Báo cáo về tiến độ các Chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025, UBND xã Thắng Mố thẳng thắn nhìn nhận: Do địa hình chia cắt, một dự án nước sạch nông thôn bền vững tại đây đòi hỏi quy mô tới hàng chục tỷ đồng. Tuy nhiên, định mức phân bổ thấp khiến xã không thể triển khai dứt điểm, buộc phải phân kỳ hoặc chuyển sang các hạng mục nhỏ lẻ để phù hợp với quy mô vốn. Việc manh mún hóa nguồn lực này dẫn đến tình trạng đầu tư thiếu đồng bộ, triệt tiêu cơ hội tạo bứt phá kinh tế - xã hội cho địa phương.

Nhận diện rõ nút thắt phân tán nguồn lực, Chính phủ và các địa phương đã quyết liệt thực hiện việc tích hợp, lồng ghép nguồn vốn của cả 3 CTMTQG. Đây không đơn thuần là một thao tác kỹ thuật về kế toán hay cộng gộp cơ học các con số, mà là một cuộc cách mạng về tư duy quản lý và kiến tạo phát triển.

Trong chuyến khảo sát, đánh giá tình hình thực địa tại Tuyên Quang, đồng chí Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo (BCĐ) Trung ương chương trình MTQG nhận định: Việc tích hợp "3 trong 1" này là bước chuyển trạng thái căn bản, giúp chấm dứt hoàn toàn tình trạng đầu tư manh mún, dàn trải trước đây. Thay vì phê duyệt hàng chục dự án nhỏ lẻ, các địa phương hiện nay đã có thể gom vốn để đầu tư vào các công trình hạ tầng chiến lược, có tính kết nối liên vùng, liên xã.

Thông tin mới nhất từ cơ quan thường trực BCĐ Chương trình MTTQ giai đoạn 2026 - 2030, Tuyên Quang là địa phương được hưởng lợi nguồn vốn nhiều nhất trong toàn quốc với khoảng 6.000 tỷ đồng. Chủ trương dồn lực cho trọng tâm, trọng điểm của Chính phủ đã giúp ưu tiên nguồn lực cho các vùng lõi nghèo, các xã đặc biệt khó khăn; giải quyết dứt điểm những nhu cầu bức thiết nhất như hạ tầng giao thông, nước sạch, điện lưới và cơ sở y tế. Từ đó, phát huy tối đa hiệu quả kép: Một con đường được mở ra bằng nguồn vốn tích hợp vừa giúp xã đạt tiêu chí Nông thôn mới, vừa mở đường tiêu thụ nông sản để người dân giảm nghèo, đồng thời rút ngắn khoảng cách tiếp cận dịch vụ công của đồng bào dân tộc thiểu số.

Tích hợp nguồn lực là hướng đi đúng đắn, song để kỳ vọng bứt phá của các địa phương sớm trở thành hiện thực, hành trình này cần những bước đi thực chất và mạnh mẽ hơn. Đồng chí Phạm Mạnh Duyệt, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Sở đã tham mưu với UBND tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai chương trình MTQG giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, tỉnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao quyền chủ động chọn mục tiêu đầu tư cho cấp cơ sở - nơi sát dân nhất và hiểu rõ nhất người dân đang cần gì. Trên cơ sở đơn giản hóa thủ tục hành chính, xây dựng một cơ chế quản lý, giám sát và thanh quyết toán thống nhất cho các nguồn vốn lồng ghép, cởi trói gánh nặng giấy tờ cho tuyến đầu bám cơ sở. Đồng thời tăng cường giám sát cộng đồng, phát huy vai trò của người dân trong việc kiểm tra chất lượng công trình, đảm bảo mỗi đồng vốn bỏ ra đều sinh lợi trực tiếp cho cộng đồng.

Việc tích hợp nguồn vốn sẽ trở thành điểm tựa cho vùng khó khăn. Khi dòng vốn được khơi thông và tập trung đúng chỗ, những con đường mới sẽ tiếp tục mở ra, trường lớp sẽ khang trang hơn và sinh kế của người dân sẽ thêm vững vàng.

Bài, ảnh: Đoàn Thư