Khơi thông chính sách đào tạo nghề cho lao động thất nghiệp

Đào tạo nghề nấu ăn cho người lao động tại Trường Cao đẳng Bách nghệ (phường Từ Liêm, Hà Nội).

Còn nhiều trăn trở

Mặc dù thời tiết những ngày cuối tháng 5-2026 nóng bức, ngột ngạt nhưng Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội vẫn có nhiều lao động đến nộp hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp.

Anh Nguyễn Văn Thành (34 tuổi, phường Thanh Xuân) là nhân viên kinh doanh vừa bị mất việc chia sẻ: “Tôi là trụ cột kinh tế của gia đình. Khoản trợ cấp thất nghiệp chỉ bằng 60% mức lương cũ, nếu giờ bỏ thêm vài tháng đi học nghề thì không có thu nhập để trang trải. Tôi muốn tìm việc làm mới ngay, học nghề lúc này thấy mất nhiều thời gian”.

Bên cạnh áp lực kinh tế, tâm lý tự ti, hoài nghi về giá trị của chứng chỉ nghề ngắn hạn cũng là “nút thắt” níu chân nhiều lao động. Chị Nguyễn Thị Thanh Sơn (50 tuổi, phường Hà Đông) là kế toán vừa nghỉ việc, thẳng thắn nói: “Bằng đại học chính quy còn trầy trật xin việc, giờ đi học một khóa nghề ngắn hạn vài tháng chắc gì đã tìm được việc. Tôi nhận tiền hỗ trợ và tìm cơ hội khác, không đăng ký học nghề”.

Tuy nhiên, bên cạnh những trường hợp chưa mạnh dạn đăng ký học nghề vẫn có những người vượt qua các rào cản ban đầu để tìm cho mình cơ hội mới. Câu chuyện của chị Nguyễn Hương Linh (43 tuổi, phường Ô Chợ Dừa) là một minh chứng. Từng là kế toán với mức thu nhập ổn định nhưng do sự cố của công ty, chị mất việc.

“Trong lúc nộp hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp, tôi được tư vấn chuyển đổi nghề nghiệp. Lúc đầu tôi phân vân lắm, bởi tuổi này đi học lại từ đầu rất ngại. Thế nhưng, khi nhận thấy cơ hội làm kế toán mức lương như trước không dễ, tôi quyết định học nghề pha chế đồ uống”, chị Linh kể lại.

Với sự hỗ trợ học phí 1,5 triệu đồng/tháng từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp, chị Nguyễn Hương Linh đã hoàn thành khóa học sơ cấp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội. Hiện nay, cửa hàng kinh doanh đồ uống của chị thu hút khá đông khách. Việc ứng dụng các nền tảng số, bán hàng qua Zalo, Facebook cũng giúp chị Nguyễn Hương Linh tự tin hơn với công việc này.

Tương tự, anh Nguyễn Trọng Bằng (phường Thanh Liệt) bị mất việc do công ty làm ăn thua lỗ. Khi đi làm chế độ bảo hiểm thất nghiệp, anh được tư vấn học nghề xoa bóp bấm huyệt. “Sau khóa học, với kiến thức có được, tôi quyết định mở cửa hàng massage trị liệu. Cửa hàng tôi luôn có lượng khách đều, bảo đảm thu nhập để nuôi sống cả gia đình...”, anh Nguyễn Trọng Bằng chia sẻ.

Giải pháp khơi thông chính sách

Để khuyến khích lao động thất nghiệp tham gia học nghề, Luật Việc làm (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1-1-2026 đã bổ sung điểm mới, đó là bên cạnh hỗ trợ học phí, người lao động thất nghiệp khi tham gia học nghề sẽ được hỗ trợ tiền ăn trưa với mức 50.000 đồng/ngày thực học. Số tiền này được chuyển trực tiếp vào tài khoản cá nhân của người học.

Tuy nhiên, theo thống kê của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, từ đầu năm đến ngày 19-5, Trung tâm đã tiếp nhận 20.244 hồ sơ nộp đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng chỉ có 372 người đăng ký hưởng hỗ trợ học nghề.

Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội Vũ Thị Thanh Liễu nhận định: “Dù số người đăng ký học nghề đã tăng so với cùng kỳ năm trước nhưng đặt trong tổng thể, tỷ lệ này chưa đầy 2%. Đây là nghịch lý đáng buồn khi chính sách hỗ trợ học nghề giàu tinh thần nhân văn này chưa thu hút được số đông người lao động tham gia”.

Sở dĩ người lao động chưa mặn mà với việc đi học nghề là bởi đa số có tâm lý lĩnh tiền mặt rồi đi làm ngay. Nhiều người là lao động chính nên không thể cân đối thời gian học. Thậm chí, nhiều trường hợp đồng thuận học nghề nhưng đến ngày khai giảng lại tìm được việc làm tạm thời, hoặc tự ý bỏ ngang giữa chừng vì thiếu niềm tin... Mặt khác, Hà Nội có rất nhiều trường, trung tâm dạy nghề, nhưng hiện chỉ có 14 cơ sở đăng ký tham gia đào tạo cho lao động hưởng bảo hiểm thất nghiệp với hơn 40 ngành, nghề. Lý do là học viên đăng ký thường dàn trải ở nhiều địa phương, các trường rất khó trong việc gom đủ số người để mở một lớp học riêng biệt theo quy định.

Thêm nữa, mức hỗ trợ học phí tối đa hiện nay là 1.500.000 đồng/tháng (thời gian tối đa không quá 6 tháng) chỉ phù hợp với các nghề sơ cấp đơn giản. Với ngành nghề đòi hỏi kỹ thuật cao, học phí lên tới hàng chục triệu đồng, chưa kể những khóa học cấp tốc chất lượng cao kéo dài vài tuần đòi hỏi chi phí rất lớn, trong khi quy định hiện hành chưa thể thanh toán, người lao động phải tự bù tiền, vượt quá khả năng của người đang thất nghiệp.

“Để chính sách thực sự phát huy hiệu quả và nâng cao tỷ lệ lao động thất nghiệp tham gia học nghề, cơ quan chức năng cần có thay đổi trong cơ chế thanh, quyết toán học phí, đồng thời, có cơ chế để khuyến khích doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề tham gia dạy nghề”, TS Trịnh Hoàng Phương, giảng viên bộ môn Quản trị nhân lực (Viện Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định.

Hỗ trợ lao động thất nghiệp học nghề không chỉ giúp tạo sinh kế cho cá nhân, gia đình, mà còn góp phần tháo gỡ tình trạng thiếu hụt lao động có tay nghề của nền kinh tế Thủ đô. Đã đến lúc cần sự vào cuộc đồng bộ hơn từ các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cả sự thay đổi tư duy từ người lao động để chính sách được khơi thông một cách hiệu quả.