Khoảng trống an sinh xã hội trong thị trường việc làm nền tảng

Trong bối cảnh các hình thức việc làm trên nền tảng số ngày càng phát triển, việc mở rộng khả năng tiếp cận chính sách bảo hiểm xã hội đối với nhóm lao động này đang đặt ra những yêu cầu mới về thiết kế chính sách và phương thức tổ chức thực hiện.

Đây là một trong những vấn đề trọng tâm được các cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế, đại diện doanh nghiệp nền tảng trao đổi tại hội thảo quốc tế “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam”.

Sự kiện do Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 22/9 tại Hà Nội.

Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Trần Đình Liệu (phải) và ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào phát biểu tại hội thảo. (Ảnh VSS)

Các đại biểu dự hội thảo. (Ảnh VSS)

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan của Quốc hội, Ban Chính sách - Chiến lược Trung ương, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, các cơ quan, tổ chức liên quan; đại diện các tổ chức quốc tế, chuyên gia trong nước và quốc tế cùng các doanh nghiệp nền tảng số.

Các doanh nghiệp nền tảng tại Việt Nam tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người

Sự phát triển của kinh tế số đang làm thay đổi cách thức tổ chức việc làm, tạo thêm cơ hội thu nhập và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường lao động thông qua các ứng dụng công nghệ.

Tại Việt Nam, các nền tảng trong lĩnh vực vận tải, giao nhận, thương mại điện tử và nhiều loại hình dịch vụ khác đang thu hút lực lượng lao động tham gia với những hình thức làm việc đa dạng.

Theo thông tin được ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, chia sẻ tại hội thảo, các doanh nghiệp nền tảng tại Việt Nam được ước tính tạo cơ hội việc làm cho khoảng 2 triệu người.

Kết quả khảo sát của Ngân hàng Thế giới đối với gần 5.000 lao động trên nhiều nền tảng số tại Việt Nam cho thấy, hơn 90% số người được khảo sát coi công việc trên nền tảng là nguồn thu nhập chính, trong khi chỉ khoảng 1/5 tham gia bảo hiểm xã hội.

Lao động của nền tảng Grab. (Ảnh nhandan.vn)

Khảo sát cũng ghi nhận nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tai nạn, ốm đau và bảo đảm thu nhập khi về già. Nhiều người lao động sẵn sàng đóng góp vào hệ thống bảo hiểm xã hội nếu chính sách dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc điểm thu nhập.

Những kết quả nghiên cứu này cho thấy, bên cạnh cơ hội việc làm và thu nhập do kinh tế nền tảng mang lại, việc bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình phát triển các hình thức việc làm mới.

Tuy nhiên, việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội đối với lao động nền tảng số cũng đặt ra những thách thức riêng.

Người lao động có thể đồng thời làm việc trên nhiều nền tảng, chuyển đổi giữa việc làm nền tảng và việc làm truyền thống hoặc làm việc không thường xuyên. Thu nhập có thể biến động theo thời gian, khối lượng công việc và nhu cầu thị trường.

Mức độ tự chủ trong công việc và quan hệ giữa người lao động với doanh nghiệp cung cấp nền tảng cũng có sự khác biệt giữa các loại hình việc làm.

Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu nghiên cứu, nhận diện đầy đủ các nhóm lao động nền tảng, làm rõ tính chất việc làm và quan hệ giữa các chủ thể liên quan, qua đó tạo cơ sở cho việc xác định hình thức tham gia bảo hiểm xã hội phù hợp.

Chính sách bảo hiểm xã hội tiếp tục được hoàn thiện, mở rộng cơ hội tham gia cho người lao động

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Trần Đình Liệu nhấn mạnh, bảo hiểm xã hội là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Mở rộng diện bao phủ, tạo điều kiện để ngày càng nhiều người lao động được tham gia và thụ hưởng chính sách bảo hiểm xã hội là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam.

Những năm qua, chính sách bảo hiểm xã hội tiếp tục được sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, tăng tính linh hoạt và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tham gia, duy trì thời gian đóng và thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội.

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã mở rộng thêm một số nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đồng thời bổ sung các chính sách khuyến khích tham gia, góp phần tạo cơ hội để nhiều nhóm lao động được tiếp cận hệ thống an sinh xã hội.

Theo Phó Giám đốc Trần Đình Liệu, năm 2025, số người tham gia bảo hiểm xã hội đạt trên 21,5 triệu người, tương ứng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong 8 tháng đầu năm 2026, số người tham gia bảo hiểm xã hội đạt hơn 22,4 triệu người, tương ứng 46,7% lực lượng lao động trong độ tuổi.

Cùng với việc phát triển người tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện chính sách, giải quyết kịp thời, đầy đủ các chế độ, quyền lợi cho người tham gia và thụ hưởng.

Tuy nhiên, sự phát triển của các hình thức việc làm linh hoạt, phi truyền thống tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội.

Đối với người lao động trên nền tảng số, cũng như các nhóm lao động làm việc theo hình thức khoán việc, theo ngày hoặc bán thời gian có thu nhập ổn định, việc nghiên cứu các cơ chế tham gia bảo hiểm xã hội phù hợp với đặc điểm việc làm, thu nhập và quan hệ lao động có ý nghĩa quan trọng trong quá trình mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội.