Khi lời hứa trở thành mệnh lệnh trong tim

Rõ mục tiêu, kế hoạch

Quân khu 2 - địa bàn chiến lược phía bắc và vùng Tây Bắc Tổ quốc, nơi từng diễn ra những trận đánh ác liệt trong kháng chiến chống thực dân Pháp, cuộc đấu tranh và bảo vệ biên giới phía bắc - đến nay vẫn còn in đậm dấu tích chiến tranh.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Ngân, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Quân khu 2 về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ khẳng định, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là “nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là mệnh lệnh từ trái tim người chiến sĩ”.

Tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng những mục tiêu cụ thể trong Chiến dịch 500 ngày đêm. Quân khu 2 phấn đấu quy tập hơn 800 hài cốt liệt sĩ trên toàn địa bàn, cao gấp hơn ba lần kết quả giai đoạn 2021-2025; đồng thời hoàn thành lấy mẫu hơn 11.000 ngôi mộ chưa xác định thông tin để giám định ADN, từng bước trả lại tên cho các liệt sĩ.

Để thực hiện mục tiêu đó, Đảng ủy Quân khu ban hành nghị quyết chuyên đề, xây dựng kế hoạch giai đoạn 2026-2030. Thiếu tướng Nguyễn Hồng Thái, Phó Chính ủy, Trưởng ban Chỉ đạo Quân khu 2 về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ yêu cầu triển khai theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”, kiên trì thực hiện, chỉ bàn làm, không bàn lùi.

Phía trước các đội tìm kiếm luôn có những người lính công binh. Gần 170 đội rà phá bom, mìn đã làm sạch gần 12.000ha đất khu vực ô nhiễm vật nổ trong vùng lõi, hoàn thành trước kế hoạch một năm, mở đường an toàn cho lực lượng tìm kiếm. Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Tuyên Quang được tăng cường lực lượng; Đội tìm kiếm lâm thời tại Lào Cai được thành lập với quân số tăng gấp sáu lần; các lực lượng được tập huấn ngay trên thực địa trước khi làm nhiệm vụ.

Ngay trong 10 ngày tập huấn, các lực lượng đã quy tập một mộ tập thể tại điểm cao 211 và một hài cốt liệt sĩ tại điểm cao 233 (xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang). Ngày 7/5, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Tuyên Quang tiếp tục tìm thấy bốn hài cốt liệt sĩ, trong đó có ba hài cốt tại điểm cao A5, xã Thanh Thủy và một hài cốt tại thôn Hoàng Lỳ Pả, xã Minh Tân (tỉnh Tuyên Quang). Những kết quả ban đầu tiếp thêm niềm tin rằng, dù gian khó đến đâu, sự kiên trì vẫn sẽ được đền đáp.

Dò tìm ký ức dưới những tầng đất

Chiến tranh đã lùi xa từ lâu, cũng vì thế mỗi bước tìm kiếm hôm nay đều gian nan hơn trước. Thời gian xóa nhòa ký ức của nhiều nhân chứng. Những người từng trực tiếp chôn cất đồng đội nay phần lớn đã ở tuổi xế chiều, trí nhớ không còn nguyên vẹn. Nhiều đơn vị giải thể, sáp nhập, hồ sơ thất lạc hoặc phân tán; địa hình chiến trường cũng đổi thay bởi thiên tai, quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Có nơi từng là trận địa ác liệt nay đã thành nương rẫy, đường giao thông hoặc công trình dân sinh.

Khó khăn càng lớn ở những địa bàn trọng điểm như Vị Xuyên, Lào Cai. Địa hình núi cao chia cắt, nhiều khu vực từng hứng chịu mật độ pháo kích dày đặc khiến hài cốt liệt sĩ không còn nguyên vẹn. Sau hàng chục năm nằm trong lòng đất, nhiều hài cốt từ thời Chiến dịch Điện Biên Phủ đã phân hủy mạnh, làm giảm khả năng giám định ADN. Trong khi đó, tại 6 tỉnh Bắc Lào, nơi còn hơn 300 liệt sĩ chưa được quy tập, thông tin về mộ chí gần như không còn. Bởi vậy, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hôm nay không chỉ là đào từng mét đất mà còn là quá trình đối chiếu hồ sơ, xác minh thông tin, rà phá bom, mìn, ứng dụng khoa học-công nghệ và kiên trì lần theo từng dấu vết còn sót lại.

Những ngày này, cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai vẫn miệt mài dò từng cen-ti-mét đất, nâng niu từng chiếc cúc, mảnh vải, mẩu xương còn lại dưới những tảng đá, gốc cây ở điểm cao 350B, Pháo đài K30 hay điểm cao 658, Thanh Thủy (Tuyên Quang). Mỗi dấu tích nhỏ đều có thể là manh mối đưa một liệt sĩ trở về.

Thượng tá Phạm Khắc Trường, Chính trị viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai cho biết, dù đối mặt muôn vàn khó khăn, hiểm nguy, cán bộ, chiến sĩ trong Đội chưa bao giờ cho phép mình nản lòng hay chùn bước. Với họ, mỗi cuộc tìm kiếm không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm và lòng tri ân đối với những người đã ngã xuống...

Điều đáng trân trọng ở Chiến dịch 500 ngày đêm là sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng. Ngày 14/7/2026, tại lễ kỷ niệm 10 năm thành lập, Hội Truyền thống Cựu chiến binh toàn quốc Mặt trận Vị Xuyên-Hà Tuyên đã kêu gọi 22.000 hội viên và nhân dân cung cấp thông tin phục vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Nhiều cựu chiến binh, dù tuổi cao, sức yếu, vẫn trở lại chiến trường xưa, cung cấp thông tin, chỉ dẫn đội tìm kiếm. Từ nguồn tin của cựu chiến binh Lê Văn Hà, nguyên cán bộ Đồn 206, lực lượng quy tập đã tìm thấy 7 hài cốt liệt sĩ tại khu vực Pháo đài K30.

Song song với đó là cuộc tổng rà soát quy mô lớn. Các địa phương khảo sát từng hộ dân, gặp gỡ già làng, trưởng bản, cựu chiến binh, người cao tuổi để xác minh từng nguồn tin; đồng thời huy động báo chí, mạng xã hội và các tổ chức xã hội vận động người dân trong và ngoài nước cung cấp thông tin. Bởi trong hành trình này, đôi khi chỉ một ký ức mơ hồ cũng có thể mở ra hy vọng tìm thấy một đồng đội đã nằm lại hàng chục năm.

Một điểm nhấn của Chiến dịch là ứng dụng khoa học-công nghệ. Theo kế hoạch, đến ngày 27/7/2027, Quân khu 2 hoàn thành lấy mẫu hơn 11.000 mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 179 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Việc lấy mẫu điểm tại Lào Cai đang từng bước giúp thống nhất quy trình lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và số hóa dữ liệu. Mỗi mẫu sinh phẩm không chỉ phục vụ giám định ADN mà còn góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về hài cốt liệt sĩ.

Quân khu 2 tiếp tục mở rộng hợp tác với nước bạn Lào trong tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Hơn 30 năm qua, Đội quy tập mộ liệt sĩ, Cục Chính trị Quân khu 2 đã tìm kiếm, cất bốc gần 2.000 hài cốt liệt sĩ, bàn giao cho 25 tỉnh, thành phố; trong đó gần 400 hài cốt xác định được danh tính. Ngay những ngày đầu Chiến dịch 500 ngày đêm, hàng chục hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy, đưa về với quê hương. Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ khép lại một cuộc tìm kiếm kéo dài hàng chục năm, mà còn mở ra cuộc đoàn tụ sau nửa thế kỷ. Ở những mảnh đất như Vị Xuyên, Điện Biên, Lào Cai hay trên đất bạn Lào, những cuộc tìm kiếm ấy vẫn tiếp diễn...