Hoàn thiện cơ chế thực thi quyền sở hữu trí tuệ

Các cơ quan chức năng đã tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế phối hợp, sửa đổi quy định pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả công tác nêu trên.

Tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng

Là cơ quan đầu mối tổng hợp tình hình phát hiện, bắt giữ và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo Công điện số 38/CĐ-TTg, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, sau 1 tháng triển khai, các bộ, ngành và địa phương đã vào cuộc quyết liệt, đồng bộ.

Trong tháng 5/2026, các lực lượng chức năng phát hiện 2.036 vụ việc vi phạm, tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2025; khởi tố 44 vụ án hình sự liên quan xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Số vụ việc liên quan xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu bị xử lý chiếm tỷ lệ hơn 98% trong các vụ việc bị xử lý hành chính.

Một số địa phương có có quy mô xử lý lớn, phản ánh sự quyết liệt trong công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường và đấu tranh chống hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ như: Hà Nội xử lý 340 vụ, tăng 236%; Thành phố Hồ Chí Minh xử lý 234 vụ, tăng 1.170% so với cùng kỳ năm 2025…

Nhiều địa phương đã thành lập các tổ công tác liên ngành, tăng cường phối hợp giữa lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, các cơ quan liên quan trong phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm. Công tác xử lý vi phạm trên môi trường số được tăng cường, bước đầu tạo hiệu ứng răn đe, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh vai trò của các lực lượng thực thi, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) tăng cường hỗ trợ chuyên môn trong quá trình xử lý các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Trần Lê Hồng cho biết, Cục Sở hữu trí tuệ đã chủ động hỗ trợ các cơ quan thực thi trong quá trình xử lý xâm phạm, cung cấp 17 ý kiến chuyên môn và 12 công văn cung cấp thông tin sở hữu công nghiệp phục vụ hoạt động xử lý vi phạm. Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia tiếp nhận 52 hồ sơ yêu cầu giám định và xử lý 42 hồ sơ, trong đó có 39 hồ sơ được giải quyết trong thời gian hai ngày làm việc, đáp ứng yêu cầu cấp bách của các cơ quan thực thi.

Để khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, Bộ Khoa học và Công nghệ trình Chính phủ ban hành Nghị định số 186/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, có hiệu lực từ ngày 15/7/2026.

Theo đó, các chủ thể có thẩm quyền xử phạt được kiện toàn theo hướng bám sát địa bàn, tránh khoảng trống nhiệm vụ và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng thực thi.

Thẩm quyền xử phạt được giao cho cho Cục Sở hữu trí tuệ, các đoàn kiểm tra chuyên ngành, lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ và chính quyền địa phương theo phạm vi quản lý được phân công.

Nghị định phân định rõ trách nhiệm của từng lực lượng, hạn chế tình trạng chồng chéo trong quá trình phát hiện và xử lý vi phạm. Lần đầu tiên biện pháp ngăn chặn truy cập đối với tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp được bổ sung vào hệ thống biện pháp khắc phục hậu quả.

Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo thêm công cụ pháp lý để xử lý nhanh các hành vi vi phạm trên môi trường số, nhất là đối với các tên miền quốc tế do các nhà dịch vụ đăng ký tên miền quốc tế không có trụ sở tại Việt Nam cung cấp.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp hơn

Mặc dù đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg đã tạo chuyển biến rõ nét trong công tác phát hiện, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhưng theo đánh giá của cơ quan chức năng, tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp.

Hành vi xâm phạm ngày càng tinh vi, cả trong thương mại truyền thống và thương mại điện tử; vẫn còn tình trạng kinh doanh công khai hàng hóa giả mạo nhãn hiệu tại một số chợ truyền thống, trung tâm thương mại, ảnh hưởng đến quyền lợi của doanh nghiệp, người tiêu dùng và môi trường đầu tư kinh doanh.

Trong khi đó, công tác phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng chức năng tuy đã được cải thiện nhưng vẫn chưa đồng bộ; việc ứng dụng công nghệ trong giám sát, phát hiện vi phạm trên môi trường số còn hạn chế.

Đặc biệt, hiện chưa có cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ được chuẩn hóa, liên thông, gây khó khăn cho công tác thống kê, dự báo và xử lý vi phạm.

Một số quy định pháp luật cũng bộc lộ bất cập khi chưa theo kịp thực tiễn phát triển của thương mại điện tử và kinh tế số; một số hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chưa được quy định rõ tại Bộ luật Hình sự; chế tài đối với một số hành vi vi phạm còn chưa đủ sức răn đe.

Bộ Khoa học và Công nghệ kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. Trọng tâm là rà soát, sửa đổi các quy định liên quan công tác đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Hải quan, các văn bản hướng dẫn có liên quan nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý, nâng cao tính răn đe và hiệu quả thực thi.

Các cơ quan chức năng cần đẩy nhanh việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ truy xuất nguồn gốc trong phát hiện, giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường số; tiếp tục củng cố cơ chế phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực cho các lực lượng thực thi và bảo đảm nguồn lực cho công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.