Gỡ khó về vốn đối ứng cho địa bàn miền núi, dân tộc thiểu số

Đại biểu Lý Thị Lan phát biểu ý kiến thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình MTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 -2035.

Qua thực tiễn triển khai tại địa phương, đại biểu đề nghị làm rõ hơn quyền chủ động của địa phương trong lựa chọn phương thức thực hiện. Đại biểu cho rằng, trong phạm vi mục tiêu, đối tượng và nguồn lực đã được xác định, địa phương cần được chủ động lựa chọn cách thức phù hợp với điều kiện thực tế.

Đại biểu dẫn chứng, giai đoạn 2021–2025, tại Tuyên Quang có 3.428 hộ có nhu cầu hỗ trợ đất sản xuất nhưng chỉ thực hiện được 47 hộ. Nguyên nhân chủ yếu là nhiều địa bàn không còn quỹ đất để giao; định mức hỗ trợ 22,5 triệu đồng/hộ thấp so với giá chuyển nhượng thực tế, trong khi hộ nghèo không có khả năng bố trí phần kinh phí còn thiếu. Trong khi đó, chuyển sang hỗ trợ chuyển đổi nghề thì đã thực hiện được cho 3.479 hộ.

Như vậy, cùng hướng tới mục tiêu tạo sinh kế, ổn định đời sống cho người dân nhưng khả năng thực hiện của từng phương thức hỗ trợ rất khác nhau. Có trường hợp chính sách đúng mục tiêu, đúng đối tượng nhưng phương thức hỗ trợ chưa phù hợp với điều kiện thực tế nên rất khó thực hiện.

Dự kiến Nghị quyết của Chính phủ lần này đã đặt hỗ trợ đất sản xuất và hỗ trợ chuyển đổi nghề trong cùng nhóm chính sách. Vì vậy, đại biểu đề nghị khi hoàn thiện khoản 3 Điều 4 dự thảo Nghị quyết của Quốc hội và khoản 2 Điều 3 dự kiến Nghị quyết của Chính phủ, cần xác định rõ: Trung ương quy định mục tiêu, đối tượng, nguyên tắc, tiêu chuẩn và giới hạn nguồn lực; trong cùng mục tiêu, cùng nhóm đối tượng, địa phương được chủ động lựa chọn phương thức hỗ trợ phù hợp và chịu trách nhiệm về kết quả.

Đối với các địa phương miền núi, biên giới, đông đồng bào dân tộc thiểu số, phần lớn nhiệm vụ của Chương trình sẽ được thực hiện trực tiếp ở cơ sở, trong khi năng lực về đầu tư, đấu thầu, mua sắm, quản lý tài chính giữa các xã chưa đồng đều. Đại biểu đề nghị, phân cấp thẩm quyền cần gắn với đơn giản hóa thủ tục để cấp xã thực hiện được và chịu trách nhiệm về kết quả.

Về vốn đối ứng, đại biểu đề nghị rà soát khoản 2 Điều 14 và tiêu chí tại Phụ lục I dự kiến Nghị quyết của Chính phủ. Đối với các tỉnh miền núi, biên giới, đông đồng bào dân tộc thiểu số, chưa tự cân đối được ngân sách, đại biểu cho rằng quy định này cần được tính toán kỹ hơn.

Những địa phương này thường có số đối tượng thụ hưởng lớn, nhu cầu đầu tư cao nên nguồn lực Trung ương phân bổ lớn. Nếu vốn đối ứng xác định theo tỷ lệ vốn Trung ương giao thì số tuyệt đối địa phương phải bố trí cũng tăng, trong khi khả năng cân đối ngân sách lại hạn chế. Có thể xảy ra trường hợp Trung ương đã bố trí nguồn lực nhưng địa phương khó sử dụng hết do không bảo đảm được vốn đối ứng.

Đặc biệt, tại Phụ lục I, kết quả bố trí vốn đối ứng năm trước còn được sử dụng để tính điểm phân bổ vốn năm sau; bố trí đủ được 0,2 điểm, không đủ thì 0 điểm.

Đại biểu cho rằng, nếu địa phương không bố trí đủ vốn đối ứng do khó khăn về khả năng cân đối ngân sách, năm sau lại bị giảm điểm khi phân bổ thì chính địa phương khó khăn lại tiếp tục bất lợi, trong khi đây là những địa bàn cần được ưu tiên nguồn lực.

Đại biểu đề nghị tại khoản 2 Điều 14 và Phụ lục I, nghĩa vụ đối ứng cần được xác định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách, mức độ khó khăn của địa phương và tính chất từng nhóm nhiệm vụ. Đối với công trình có khả năng huy động thêm nguồn lực thì quy định tỷ lệ đối ứng phù hợp; đối với chính sách trực tiếp giải quyết những thiếu hụt thiết yếu của hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số như đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt, sinh kế thì cần có mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cao hơn.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để cơ chế mới phù hợp với khả năng thực hiện của địa phương và nguồn lực đến đúng địa bàn, đối tượng cần được ưu tiên.

Tin, ảnh: Lý Thu