Gỡ “điểm nghẽn" giải ngân vốn đầu tư công

Đến ngày 15-7, tổng nguồn vốn đã giải ngân trên toàn tỉnh thực hiện được 4.331 tỷ đồng, đạt 32% kế hoạch; riêng 124 xã, phường đạt 58,1%, với 115 địa phương có tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân của tỉnh. Trong đó, nguồn vốn các Chương trình MTQG năm 2025 chuyển sang mới giải ngân chưa đạt 27% kế hoạch vốn được giao.

Dù đã bước sang quý III nhưng nhiều dự án vẫn đang trong thời gian thực hiện các thủ tục đầu tư, triển khai, chưa phát sinh giá trị giải ngân. Tại xã Minh Ngọc, nguồn vốn sự nghiệp các Chương trình mục tiêu Quốc gia kéo dài từ năm 2025 sang năm 2026 hơn 9,173 tỷ đồng nhưng mới giải ngân được khoảng 3,364 tỷ đồng. Một số công trình hạ tầng như nâng cấp đường tràn qua suối thôn Lùng Càng, nâng cấp tuyến đường Khuổi Lùng hiện vẫn chưa giải ngân do đang hoàn thiện thủ tục điều chỉnh dự án.

Ở xã Yên Cường, tổng nguồn vốn được giao năm 2026 khoảng 24 tỷ đồng, đến nay mới giải ngân được trên 18%, riêng nguồn vốn sự nghiệp của hai Chương trình MTQG mới giải ngân được khoảng 11%; vốn đầu tư đạt khoảng 28%. Năm 2026 là năm đặc biệt đối với các xã, phường khi vừa phải nhanh chóng ổn định tổ chức sau sáp nhập, vừa tiếp nhận và triển khai khối lượng lớn dự án đầu tư công, các Chương trình mục tiêu Quốc gia chuyển tiếp từ năm 2025.

Công trình giao thông thôn Nà Khoang, xã Quản Bạ đang được đẩy nhanh tiến độ thi công và giải ngân vốn.

Tại nhiều địa phương, cán bộ phải tiếp nhận hàng trăm hồ sơ đầu tư, thiết kế, dự toán, thanh quyết toán cùng các thủ tục pháp lý từ đơn vị cũ. Trong khi đó, việc sắp xếp tổ chức, phân công nhiệm vụ, bàn giao hồ sơ, tài sản, con dấu… cũng chiếm nhiều thời gian. Trong khi đội ngũ trực tiếp làm công tác đầu tư công mới được phân công hoặc phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, chưa có nhiều kinh nghiệm trong quản lý đầu tư xây dựng cơ bản, nhất là các quy định về thanh toán, quyết toán nguồn vốn Chương trình mục tiêu Quốc gia.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Sơn Đặng Lê Dung cho biết: Khó khăn lớn nhất không phải là thiếu quyết tâm mà là khối lượng công việc quá lớn trong khi bộ máy vừa được kiện toàn. Cán bộ phải đồng thời xử lý công việc chuyên môn, tiếp nhận hồ sơ bàn giao và giải quyết thủ tục hành chính thường xuyên. Năm 2026, xã Minh Sơn được phân bổ 3 tỷ 270 triệu đồng vốn đầu tư công, đến nay mới giải ngân 892 triệu đồng, đạt 27%. Bên cạnh đó, biến động giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu và nhân công cũng tác động đến tiến độ thực hiện dự án. Hầu hết giá cát, đá, xi măng, thép và chi phí vận chuyển liên tục thay đổi khiến thủ tục, hồ sơ đầu tư chậm; hoặc giá thực tế cao hơn thời điểm được phê duyệt dự toán khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn trong cân đối chi phí.

Đại diện Công ty TNHH Bảo Minh 19/5, đơn vị thi công các công trình giao thông nông thôn trên địa bàn tỉnh cho rằng, điều doanh nghiệp mong muốn là thủ tục được giải quyết nhanh hơn. Khi giá vật liệu liên tục biến động, doanh nghiệp vừa phải duy trì tiến độ thi công, vừa phải xoay vòng vốn; nếu hồ sơ thanh toán kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tài chính của nhà thầu.

Trước thực trạng trên, nhiều địa phương đã chuyển từ tư duy “báo cáo khó khăn” sang chủ động tháo gỡ từng điểm nghẽn cụ thể. Tại xã Đồng Văn, tổng kế hoạch vốn đầu tư công được giao đầu năm, bao gồm cả vốn chuyển nguồn trên 21 tỷ đồng. Ước thực hiện đến nay đạt 100% kế hoạch. Kết quả này có được nhờ địa phương rà soát tiến độ từng dự án, phân công cán bộ theo dõi từng công trình, thường xuyên kiểm tra hiện trường và phối hợp với nhà thầu hoàn thiện hồ sơ thanh toán ngay khi có khối lượng hoàn thành.

Ở xã Nghĩa Thuận, địa bàn biên giới còn nhiều khó khăn về giao thông, địa hình chia cắt, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 là hơn 10,2 tỷ đồng. Đến ngày 24/7, xã đã giải ngân hơn 7,27 tỷ đồng, đạt 71,3%. Theo lãnh đạo xã Nghĩa Thuận, địa phương xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên họp kiểm điểm tiến độ từng công trình, yêu cầu cán bộ phụ trách bám sát hiện trường, phối hợp với nhà thầu để xử lý kịp thời các khó khăn phát sinh. Tuy nhiên, một số nguồn vốn chuyển tiếp vẫn còn vướng về hồ sơ, thủ tục nên tiến độ chưa đạt như mong muốn.

Với xã Yên Hoa, hiện nay chỉ còn công trình xử lý rác thải hơn 1 tỷ đồng đang vướng giải phóng mặt bằng nên địa phương ưu tiên hoàn thành dự án giải phóng mặt bằng trước để sớm đủ điều kiện thi công. Chủ tịch UBND xã Vi Văn Chung cho biết, các hướng dẫn của Trung ương và của tỉnh cơ bản đã đầy đủ, vấn đề còn lại là rút ngắn thời gian hoàn thiện thủ tục đầu tư công và tăng cường phối hợp giữa các bộ phận chuyên môn.

Từ thực tế triển khai, các địa phương đang tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm như: Xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo tháng, phân công rõ trách nhiệm từng cán bộ phụ trách từng dự án và gắn tiến độ giải ngân với đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra hiện trường, đôn đốc nhà thầu đẩy nhanh thi công và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu ngay khi có khối lượng; chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn để xử lý kịp thời các sai sót hồ sơ, hạn chế việc phải bổ sung nhiều lần.

Tại các buổi làm việc với các xã, phường, đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Phan Huy Ngọc yêu cầu các sở, ngành, địa phương xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng tiến độ cụ thể theo từng ngày, tuần, từng tháng và lấy kết quả giải ngân làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân. Những tháng cuối năm 2026 là giai đoạn quyết định đối với nhiệm vụ giải ngân các nguồn vốn. Nếu các giải pháp đang triển khai được thực hiện đồng bộ, quyết liệt và sát cơ sở, tiến độ giải ngân hoàn toàn có thể được cải thiện, sớm đưa nguồn vốn ngân sách vào cuộc sống, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đáp ứng mong mỏi của Nhân dân.

Bài ảnh: Văn Nghị - Lương Hà