Giữ bản sắc tăng đồng thuận

Thực tế cho thấy, cùng với thay đổi về địa giới và tên gọi hành chính, câu chuyện giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống, bản sắc riêng của mỗi cộng đồng cũng đang được đặt ra. Bởi với người dân, bản sắc văn hóa, tên làng, tên bản không chỉ là một địa danh, mà còn chứa đựng lịch sử hình thành, phong tục tập quán và ký ức của nhiều thế hệ. Vì vậy, yếu tố này đòi hỏi triển khai dân chủ và thấu hiểu để tạo sự đồng thuận cao.

Xã Yên Sơn hiện có 57 thôn, trong đó có 18 thôn chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định. Đồng chí Nguyễn Mạng Thắng, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã cho biết: “Khi xây dựng phương án sắp xếp thôn xã xác định bảo đảm yếu tố văn hóa và sự gắn kết cộng đồng là một trong những tiêu chí quan trọng. Vì vậy, cùng với rà soát dân số, diện tích tự nhiên, xã quan tâm đến đánh giá lịch sử hình thành, phong tục tập quán, thành phần dân tộc và mối quan hệ cộng đồng của từng thôn. Từ đó, xây dựng phương án sáp nhập phù hợp nhất mà vẫn giữ gìn được văn hóa truyền thống của các dân tộc”.

Tổ công tác xã Thắng Mố đến cụm dân cư tuyên truyền về phương án sắp xếp thôn.

Thực hiện phương án sáp nhập, dự kiến 3 thôn Động Sơn, Kim Sơn, Tân Sơn, xã Yên Sơn sẽ thành một thôn mới. Đây là những thôn có vị trí liền kề, dân số trên 300 người, người dân chủ yếu là dân tộc Kinh, Cao Lan, Tày sinh sống lâu đời nên có nhiều nét tương đồng về phong tục tập quán, đời sống văn hóa và các hoạt động cộng đồng.

Đồng chí Lâm Văn Đại, Bí thư Chi bộ thôn Động Sơn cho biết: “Bên cạnh đồng thuận với chủ trương sắp xếp, người dân cũng bày tỏ băn khoăn khi hợp nhất, những nét văn hóa riêng như Lễ hội Cầu mùa, hội Đình làng, hát Sình ca, các điệu múa dân gian có thể dần bị mai một nếu không được quan tâm gìn giữ. Hay một số hoạt động cộng đồng, đội văn nghệ quần chúng hay các hình thức sinh hoạt truyền thống vốn được duy trì thường xuyên ở thôn có nguy cơ thưa dần khi quy mô địa bàn rộng hơn và dân cư đông hơn”.

Tiếp thu ý kiến của người dân, xã Yên Sơn dự kiến giữ tên gọi Động Sơn cho thôn mới sau sáp nhập, đây cũng đồng thời gắn với Làng Văn hóa dân tộc Cao Lan đã được công nhận. Bên cạnh đó, để giải quyết những băn khoăn của người dân, tổ công tác của xã tiếp tục hoàn thiện phương án sắp xếp theo hướng tôn trọng yếu tố lịch sử, văn hóa, đồng thời duy trì các hoạt động cộng đồng và thiết chế văn hóa ở cơ sở sau sáp nhập.

Không chỉ tại Yên Sơn, trong quá trình xây dựng phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh cũng chú trọng yếu tố lịch sử, văn hóa và nguyện vọng của người dân. Việc lựa chọn tên gọi thôn mới, sắp xếp các thôn có sự tương đồng về dân tộc, phong tục tập quán được xem là giải pháp nhằm hạn chế xáo trộn, giữ gìn bản sắc cộng đồng sau sắp xếp.

Là địa phương có nhiều giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc, quá trình xây dựng phương án sắp xếp thôn tại xã Lũng Cú được triển khai dân chủ với sự tham gia của người dân ngay từ đầu. Hiện toàn xã có 37 thôn với 2.862 hộ dân, dự kiến sau sắp xếp còn 16 thôn, trong đó có 9 thôn biên giới. Cùng với bảo đảm các tiêu chí theo quy định, các tổ công tác đã xuống từng thôn để tuyên truyền, đối thoại và lấy ý kiến rộng rãi của Nhân dân.

Đồng chí Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lũng Cú cho biết: “Nhiều địa danh tại Lũng Cú đã trở thành thương hiệu du lịch, văn hóa của địa phương như Lô Lô Chải, Há Súng, Ma Lé hay cánh đồng Thèn Pả. Vì vậy, việc lựa chọn tên gọi sau sáp nhập nhận được sự quan tâm lớn của người dân và được các tổ công tác nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi hoàn thiện phương án. Việc sáp nhập đang được xã triển khai bảo đảm rõ ràng, dễ nhận diện, thuận lợi cho quản lý và đời sống dân sinh.

Đồng thời, tôn trọng lịch sử hình thành, tránh làm đứt gãy những địa danh đã có chiều sâu văn hóa, tiêu biểu của địa phương. Xã đặt kỳ vọng tổ chức lại các đơn vị dân cư sẽ tạo thuận lợi trong quy hoạch, kết nối các điểm đến, qua đó khai thác hiệu quả hơn tiềm năng du lịch, dịch vụ của vùng cực Bắc Tổ quốc”.

Dự kiến xã Lũng Cú sẽ sáp nhập 4 thôn gồm Há Súng, Cá Ha, Pó Sí và Sính Thầu thành một thôn mới với 152 hộ dân. Đồng chí Vừ Chúng Vừ, Bí thư Chi bộ thôn Há Súng cho biết, quá trình lấy ý kiến diễn ra thuận lợi, người dân đồng tình cao với chủ trương sắp xếp. Nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục sử dụng tên gọi Há Súng bởi đây là địa danh đã được biết đến rộng rãi, gắn với những giá trị văn hóa, kiến trúc truyền thống và hoạt động du lịch cộng đồng của địa phương.

Với những địa bàn có gần 100% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như Thắng Mố, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố càng đòi hỏi sự thận trọng và đồng thuận cao. Theo phương án dự kiến, từ 36 thôn hiện nay, xã sẽ sắp xếp còn 15 thôn. Một trong những phương án nhận được nhiều sự quan tâm là việc sáp nhập thôn Làng Pèng và thôn Cháng Lộ, lấy tên gọi chung là Cháng Lộ.

Đây không chỉ là tên địa danh quen thuộc với người dân địa phương mà còn là nơi sinh sống của hơn 100 hộ đồng bào dân tộc Pu Péo, một trong những dân tộc rất ít người. Vì vậy, việc giữ gìn bản sắc văn hóa của cộng đồng dân tộc Pu Péo được xem là yêu cầu quan trọng trong quá trình sắp xếp.

Ông Cháng Mìn Diu, người dân thôn Cháng Lộ cho biết, đồng bào Pu Péo trong thôn hiện vẫn lưu giữ được nhiều phong tục, tín ngưỡng và nét văn hóa truyền thống đặc sắc. Khi mới nghe thông tin về việc sáp nhập thôn, ông và nhiều người dân không tránh khỏi những băn khoăn, lo lắng về việc tên gọi, bản sắc văn hóa của cộng đồng có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, sau khi được cán bộ xã, thôn giải thích rõ về chủ trương, mục đích của việc sắp xếp, đồng thời lắng nghe ý kiến của người dân để xây dựng phương án, bà con đều đồng thuận.

Thực tế cho thấy, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố gắn với gìn giữ ký ức cộng đồng, bản sắc văn hóa sẽ tạo sự đồng thuận cao trong quá trình triển khai. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các thôn mới sau sắp xếp ổn định tổ chức, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và mở ra không gian phát triển mới cho địa phương.

Bài, ảnh: Phạm Hoan