Giá dầu giảm, giá nhiên liệu vẫn khó hạ nhiệt

Giá dầu có thể tiếp tục giảm trong những tháng tới, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc giá xăng, dầu diesel hay nhiên liệu hàng không sẽ sớm hạ nhiệt.

Tàu di chuyển trên Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Đây là cảnh báo vừa được hai tập đoàn năng lượng lớn ExxonMobil và Chevron đồng loạt đưa ra, trong bối cảnh thị trường năng lượng đang thay đổi. Điểm nghẽn hiện không còn chủ yếu nằm ở nguồn cung dầu thô, mà ở công suất lọc dầu và chuỗi cung ứng nhiên liệu.

Trong nhiều năm, giá nhiên liệu thường biến động cùng chiều với giá dầu. Khi dầu giảm, thị trường có thể kỳ vọng chi phí nhiên liệu rồi cũng sẽ hạ theo sau một độ trễ nhất định. Tuy nhiên, mối liên hệ này đang dần yếu đi khi khả năng chế biến dầu thành xăng, dầu diesel hay nhiên liệu hàng không trở thành điểm nghẽn mới của hệ thống năng lượng.

Bối cảnh địa chính trị là nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi đó. Xung đột tại Trung Đông tiếp tục làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz, trong khi các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống nhà máy lọc dầu của Nga khiến nguồn cung nhiên liệu thành phẩm bị thu hẹp.

Theo ước tính của công ty phân tích Melius Research, gần 10% công suất lọc dầu toàn cầu hiện không thể tham gia đầy đủ vào thị trường.

Điều đáng chú ý là phần công suất còn lại cũng gần như đã vận hành sát giới hạn. Trong quý II, các nhà máy của ExxonMobil tại vùng Vịnh Mỹ hoạt động ở mức 95% công suất, còn Chevron đạt 97%. Điều này chứng tỏ thị trường gần như không còn nhiều dư địa để bù đắp nếu xuất hiện thêm một sự cố tại các cơ sở lọc dầu hoặc các tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng.

Diễn biến trên thị trường Mỹ đã phản ánh khá rõ xu hướng này. Giá dầu WTI giảm khoảng 26% so với mức đỉnh của năm nay, nhưng giá xăng chỉ giảm khoảng 10%, còn giá dầu diesel gần như vẫn duy trì ở mức cao. Theo nhiều chuyên gia, giá nhiên liệu hiện ngày càng được quyết định bởi lượng tồn kho và công suất lọc dầu, thay vì chỉ phản ánh diễn biến của giá dầu thô như trước.

Áp lực này nhiều khả năng sẽ còn kéo dài khi các nước Bắc bán cầu bước vào giai đoạn tích trữ nhiên liệu cho mùa đông. Châu Âu hiện là khu vực chịu sức ép rõ nhất khi các kho dự trữ khí đốt mới được lấp đầy khoảng 54%, mức thấp thứ hai trong mùa hè suốt hơn một thập kỷ, trong khi nguồn cung khí hóa lỏng qua Eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn. Rủi ro lớn nhất với khu vực hiện không phải là thiếu năng lượng, mà là phải chấp nhận mức giá cao hơn để bảo đảm nguồn cung trong mùa đông tới.

Trong khi đó, công suất lọc dầu khan hiếm lại đẩy biên lợi nhuận của các tập đoàn năng lượng lên mức rất cao. Chỉ riêng trong quý II, ExxonMobil và Chevron ghi nhận tổng lợi nhuận hơn 26 tỷ USD, tạo nên sự tương phản rõ nét với áp lực chi phí mà người tiêu dùng và nhiều nền kinh tế vẫn đang phải gánh chịu.

Tuy nhiên, lợi nhuận cao không có nghĩa là nguồn cung sẽ sớm được cải thiện. Việc xây dựng một nhà máy lọc dầu hoặc phát triển các dự án khai thác mới cần nhiều năm và đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Trong bối cảnh địa chính trị còn nhiều bất định, các doanh nghiệp cũng thận trọng hơn với những khoản đầu tư có chu kỳ hoàn vốn dài.

Điều đó cho thấy thị trường năng lượng đang vận hành theo một logic khác so với trước đây. Giá dầu vẫn là một chỉ báo quan trọng, nhưng không còn đủ để phản ánh toàn bộ áp lực của thị trường nhiên liệu.

Khi công suất lọc dầu, lượng tồn kho và các tuyến cung ứng cùng trở thành những biến số quyết định, thị trường cũng dần mất đi phần "dư địa" từng giúp hấp thụ các cú sốc địa chính trị.

Nếu trước đây, mỗi biến động của giá dầu thường được xem là tín hiệu quan trọng nhất để dự báo chi phí năng lượng, thì những diễn biến hiện nay cho thấy bức tranh đã trở nên phức tạp hơn. Khả năng duy trì hoạt động ổn định của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ lọc dầu, dự trữ đến vận chuyển, có thể sẽ đóng vai trò ngày càng lớn hơn trong việc định hình giá nhiên liệu và chi phí năng lượng trong thời gian tới.