Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ

Các động thái “ăn miếng trả miếng” giữa Washington và Tehran làm đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên và đẩy khu vực Trung Đông vào vòng xoáy xung đột mới.

Bản ghi nhớ về hòa bình Mỹ và Iran ký kết vừa nhóm lên tia hy vọng giúp tháo gỡ điểm nghẽn ở Eo biển Hormuz chưa được bao lâu thì đã bị “vô hiệu hóa”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã chấm dứt và đàm phán với Tehran là sự lãng phí thời gian. Washington cảnh báo sẽ “đánh trả mạnh hơn bao giờ hết” nếu các tuyến hàng hải quốc tế tiếp tục bị đe dọa.

Trong khi đó, Tehran tuyên bố sẽ đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược này nếu tiếp tục hứng chịu các cuộc tấn công của Mỹ. Quan điểm của hai bên khiến tình hình càng thêm căng thẳng.

Người phát ngôn Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Quốc hội Iran Ebrahim Rezaei thậm chí còn cho biết, Tehran có thể cân nhắc rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), thay đổi học thuyết hạt nhân và mở rộng các biện pháp đáp trả.

Tehran cũng không ngần ngại cảnh báo thêm rằng, các lực lượng trong “Trục kháng chiến” sẽ không im lặng trước những hành động khiêu khích. Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ.

Các vụ tấn công mới nhằm vào tàu thương mại khiến hoạt động vận tải biển tiếp tục bị gián đoạn. Hiện có khoảng 6.000 thủy thủ trên hàng trăm con tàu đang mắc kẹt tại tuyến đường thủy này. Mức độ đe dọa đối với Eo biển Hormuz đã được các cơ quan hàng hải nâng lên mức nghiêm trọng.

Các cuộc tấn công trả đũa lẫn nhau giữa hai bên làm đảo ngược sự phục hồi mong manh trong hoạt động vận tải thương mại, vừa được phục hồi sau khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận ngừng bắn và khuôn khổ tiếp cận hàng hải.

Căng thẳng leo thang đã đẩy hoạt động vận tải thương mại quanh Eo biển Hormuz trở lại tình trạng khủng hoảng, khiến các nước vùng Vịnh lo ngại về sự gián đoạn kéo dài đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ.

Với khoảng 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua vùng biển này, các quốc gia vùng Vịnh đang cảm nhận tác động của cuộc khủng hoảng, dẫn đến phải tìm kiếm các tuyến đường vận chuyển dầu thay thế.

Trên toàn cầu, hậu quả đang được cảm nhận thông qua giá dầu tăng cao và chi phí bảo hiểm vận chuyển tăng vọt, từ 0,25% lên tới 8%. Điều này kéo theo giá cả hàng tiêu dùng tăng cao và các dự báo tăng trưởng kinh tế bị hạ thấp.

Ngân hàng Thế giới cảnh báo, việc đóng cửa Eo biển Hormuz có thể dẫn đến sự suy giảm đáng kể trong tăng trưởng kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu và làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực do giá phân bón tăng cao.

Vấn đề cấp bách hiện nay là phải tìm ra giải pháp cho cả vấn đề kiểm soát Eo biển Hormuz và những hệ quả địa chính trị rộng lớn hơn của cuộc xung đột đang diễn ra.

Diễn biến căng thẳng ở vùng Vịnh có nguy cơ làm chệch hướng những gì đạt được kể từ khi khuôn khổ ngừng bắn Mỹ-Iran được thống nhất hồi tháng 4, đưa các nỗ lực ngoại giao trở lại vạch xuất phát.

Theo kế hoạch, hai bên sẽ tiếp tục đàm phán để giải quyết vấn đề năng lực hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, những phát biểu mới nhất của Tổng thống Mỹ Trump cho thấy, Mỹ sẵn sàng từ bỏ con đường ngoại giao và chuyển sang tìm cách chấm dứt xung đột bằng biện pháp quân sự.

Xung đột hiện nay làm phức tạp các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, làm lu mờ các cuộc thảo luận về chương trình hạt nhân của Tehran. Các cuộc tấn công gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với hòa bình, an ninh khu vực, cũng như kinh tế toàn cầu.

Trước nguy cơ xung đột lan rộng, nhiều nước và tổ chức quốc tế kêu gọi các bên kiềm chế tối đa, bảo đảm an toàn hàng hải và duy trì dòng chảy năng lượng, thương mại quốc tế.

Khi an ninh trên các tuyến đường vận chuyển năng lượng chưa ổn định, thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran sụp đổ, con đường nhằm thiết lập hòa bình ở Trung Đông vẫn còn xa vời.