Đưa nhạc cụ dân tộc vào giảng đường: Hành trình lan tỏa di sản âm nhạc cho bạn trẻ

Sau hơn một thập kỷ, tiếng đàn ấy đi từ giảng đường ra sân trường phổ thông, ra sân khấu, rồi đến cuộc thi “FPT Tích tịch tình tang” 2026 vừa được phát động, với mùa thi thứ ba và lần đầu mở rộng toàn quốc.

Khơi lên ý thức về văn hóa dân tộc

Một sinh viên công nghệ hay truyền thông ở FPTU, cũng giống như sinh viên bất cứ chuyên ngành nào trong trường, ngoài kiến thức chuyên ngành sẽ còn được tự chọn thêm một nhạc cụ dân tộc để học: đàn tranh, đàn bầu, sáo trúc, đàn tỳ bà, trống, đàn nguyệt, đàn nhị.

Từ năm 2014, hình ảnh sinh viên sáng viết code, tối chơi đàn tranh đã khá quen thuộc ở Trường đại học FPT (FPTU) khi nhà trường bắt đầu đưa nhạc cụ truyền thống vào chương trình đào tạo chính khóa.

Với một ngôi trường gắn với thế mạnh công nghệ, đó là lựa chọn không hiển nhiên và đầy thách thức nhưng nhà trường vẫn tiên phong thực hiện vì mục tiêu giúp sinh viên tự tin hội nhập quốc tế và mang theo bản sắc Việt ra thế giới.

Một màn biểu diễn của học sinh trong “FPTU Tích tịch tình tang 2024”. (Ảnh FPTU)

Thạc sĩ Vũ Thị Kim Yến, Chủ nhiệm Bộ môn Âm nhạc truyền thống, từng chia sẻ, bảy nhạc cụ được giảng dạy tại FPTU gồm trống, đàn bầu, đàn nguyệt, đàn nhị, đàn tranh, đàn tỳ bà, sáo trúc. Ban đầu, nhiều sinh viên chưa thật sự hào hứng nhưng rồi dần đổi cách nhìn khi được chạm vào cây đàn. Mục tiêu của môn học này không phải là để ai cũng trở thành người biểu diễn. Điều mà nhà trường muốn hướng tới là ý thức tôn trọng và bảo vệ văn hóa dân tộc “từ trong tiềm thức của sinh viên”.

“Với người trẻ, đó là một lợi thế riêng: khi bước ra thế giới, họ mang theo không chỉ chuyên môn mà còn một nền tảng văn hóa của chính mình, một tiếng đàn để giới thiệu và kể về Việt Nam. Hội nhập, vì thế, đồng thời phải hướng đến việc phát triển bền vững văn hóa”, Thạc sĩ Vũ Thị Kim Yến nhấn mạnh.

Từ học đến sáng tạo và lan tỏa

Những nhạc cụ được dạy trong lớp học khoảng 15-20 sinh viên ấy không dừng lại trên giảng đường mà đi tới những không gian rộng lớn hơn. Nhiều câu lạc bộ nhạc cụ truyền thống hình thành ở trong giảng đường, những show diễn, cuộc thi âm nhạc cho sinh viên toàn trường. Ở đó, sinh viên không chỉ học cách chơi đàn, tìm thấy những người bạn cùng đam mê mà còn cùng sáng tạo, làm mới những giai điệu mang âm hưởng dân gian.

Cuộc thi Hò xự xang 2025 là một thí dụ như thế. Đó là nơi mỗi thí sinh chọn một nhạc cụ, biểu diễn một bài dân ca hoặc nhạc cổ truyền và một ca khúc tự chọn, được dùng nhạc beat và kết hợp thêm nhạc cụ khác.

Từ tháng 3/2022, dự án cộng đồng “Đưa nhạc cụ dân tộc đến các trường trung học phổ thông” chính thức được triển khai. Khởi đầu là một hoạt động hưởng ứng đề án “Giáo dục âm nhạc dân tộc trong trường học” của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó, dự án đã phát triển trên toàn quốc.

Không chỉ mang đến những tiết mục biểu diễn giàu cảm xúc, chương trình còn đóng vai trò cầu nối giữa nhà trường đại học và bậc phổ thông, góp phần đưa âm nhạc truyền thống thấm sâu vào môi trường học đường, từ đó nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc trong mỗi học sinh.

Tính đến nay, chương trình đã tiếp cận hơn 200 trường trung học phổ thông, ngoài ra có cả cấp tiểu học, trung học cơ sở với gần 200.000 lượt học sinh tham gia. Các buổi giao lưu, biểu diễn đã diễn ra tại nhiều địa phương như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đà Nẵng, Quảng Nam… trở thành những “điểm chạm” đặc biệt giữa âm nhạc truyền thống và thế hệ trẻ.

Học sinh Trần Nguyễn Đức Trí, Trường trung học phổ thông Tân Bình (Thành phố Hồ Chí Minh) bày tỏ: “Em ‘nổi da gà’ khi nghe tiếng đàn chơi ‘Bèo dạt mây trôi’” rồi chính những cây đàn ấy chơi ‘Có không giữ, mất đừng tìm’ của nhạc sĩ Bùi Công Nam. Tiếng đàn vang lên, em cảm nhận rõ sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Em còn được tự tay thử đàn bầu, với sự hướng dẫn của giảng viên”.

Chi tiết nhỏ ấy cho thấy một chuyển dịch đáng chú ý: bảo tồn không chỉ là giữ nguyên. Khi nhạc cụ dân tộc chơi được cả nhạc hiện đại, người trẻ có thêm lý do để chạm vào dòng chảy âm nhạc ấy, và di sản có thêm chỗ đứng trong đời sống đương đại.

Tiếng đàn ấy cũng đã đi xa hơn sân trường. Tháng 10/2023, MV “Thiên Âm” với 1.350 sinh viên, giảng viên ghi hình tại 5 thành phố được Tổ chức Giáo dục FPT xác lập kỷ lục Việt Nam về MV hòa tấu nhạc cụ truyền thống có số người tham gia đông nhất.

Tháng 9/2024, giảng viên Bộ môn tham gia biểu diễn tại Triển lãm Thương mại Quốc tế UP International Trade Show (UPITS) ở Ấn Độ.

Tháng 10/2024, theo lời mời của Đại sứ quán Việt Nam tại UAE, cô Vũ Thị Kim Yến và thầy Nguyễn Hoàng Linh biểu diễn trước đoàn đại biểu cấp cao hai nước trong chuyến công du của Thủ tướng Chính phủ.

Gần đây hơn, ngày 29/8/2025, giảng viên và sinh viên FPTU mang liên khúc “Việt Nam trong tôi là” và “Giai điệu Việt Nam mình”, trình diễn bằng 6 nhạc cụ dân tộc đến Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm Hành trình độc lập-tự do-hạnh phúc” nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9.

Tháng 8/2026, sinh viên FPTU biểu diễn nhạc cụ dân tộc cùng Vovinam trong chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” tại Dinh Độc Lập (Thành phố Hồ Chí Minh) dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9.

Mở rộng hành trình từ giảng đường ra cộng đồng

“FPT Tích tịch tình tang” là bước tiếp nối của hành trình ấy. Hai mùa 2022 và 2024, mang tên “FPT Edu Tích tịch tình tang”, dành cho học sinh, sinh viên toàn Tổ chức Giáo dục FPT; mùa 2024 có ca khúc chủ đề “Giai điệu Việt Nam mình” do Masew và Tuấn Cry chấp bút.

Năm 2026 là mùa thứ ba và là mùa đầu tiên FPTU mở rộng cuộc thi ra toàn quốc cho học sinh, sinh viên không thuộc các cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp, đồng thời lần đầu thiết lập bảng thi riêng cho khối Học sinh. Tổng giá trị giải thưởng lên tới 376 triệu đồng.

Cuộc thi năm nay cũng bổ sung nhạc cụ trống để hoàn chỉnh 7 bảng thi độc tấu, tương ứng 7 nhạc cụ đang được giảng dạy tại FPTU. Cùng với đó là bảng Hòa tấu dành cho sinh viên, nơi các đội thi được tự do sáng tạo, kết hợp nhạc cụ truyền thống với nhạc cụ hoặc thể loại hiện đại và bảng Độc tấu dành cho học sinh. Sau 12 năm, những nhạc cụ từng nằm trong lớp học 15-20 sinh viên bước ra sân khấu lớn cùng hàng trăm cách phối khí và thể nghiệm mới của học sinh, sinh viên trên toàn quốc.

Cuộc thi nhận được sự đồng hành chuyên môn của hai chủ nhiệm Bộ môn Âm nhạc truyền thống là cô Nguyễn Thu Thủy (FPTU cơ sở Hà Nội) và cô Vũ Thị Kim Yến (FPTU cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh).

Riêng vòng Bán kết dự kiến diễn ra đồng thời ngày 29/11 tại 3 cơ sở Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Tại đây, các giảng viên trực tiếp hướng dẫn thí sinh hoàn thiện tiết mục, mở ra cơ hội để học sinh, sinh viên ngoài hệ thống tiếp cận nhạc cụ truyền thống với người dạy chuyên môn.

Đêm Công diễn dự kiến diễn ra tại Nhà đa năng Omega Hub (FPTU cơ sở Hà Nội). Cơ chế “Vé khán giả” tương tác trực tuyến cho phép công chúng cùng tham gia cuộc thi.

Từ năm 2014, tiếng đàn dân tộc đã bước vào giảng đường FPTU như một học phần. Đến năm 2026, hành trình văn hóa đó có thêm sân khấu, khán giả và cả những người chơi trẻ trên toàn quốc.

Sân chơi “FPT Tích tịch tình tang” là một chặng tiếp nối trong nỗ lực bền bỉ ấy, là tiếng gọi để người trẻ khắp nơi tìm về với giai điệu dân tộc, cùng gìn giữ cội nguồn và hòa vào dòng chảy bản sắc văn hóa mà FPTU đã bền bỉ nuôi dưỡng trong suốt hơn một thập kỷ qua.