Đông Nam Á “gồng mình” trước mùa bão khắc nghiệt

Hình ảnh minh họa đường đi của bão Dolphin, tháng 8-2026. Ảnh: UPI

Theo dự báo mới nhất của Tropical Storm Risk (TSR, tổ chức chuyên theo dõi và dự báo hoạt động bão nhiệt đới), mùa bão hiện tại trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương đang có nguy cơ trở thành một trong những mùa bão mạnh nhất từng được ghi nhận, trong bối cảnh hiện tượng El Nino đang mạnh lên.

Trong bản dự báo công bố hồi đầu tuần, TSR cho biết, hoạt động hình thành bão trong khu vực được dự báo cao hơn 60% so với mức trung bình trong lịch sử, tạo nên một “mùa bão đặc biệt sôi động”. Dự kiến, 20 cơn bão sẽ hình thành trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương, trong đó 13 cơn đạt cường độ mạnh. Con số này cao hơn đáng kể so với mức trung bình 10 năm. Đây cũng là lần điều chỉnh tăng so với các dự báo được công bố hồi tháng 5 và tháng 7-2026. Hoạt động bão trên Tây Bắc Thái Bình Dương thực tế đã ở mức cao. Tính đến ngày 1-8, khu vực này đã ghi nhận ba siêu bão cấp 5.

Bên cạnh đó, tốc độ gió tín phong đang ở mức yếu nhất trong hơn sáu thập niên, cho thấy khí quyển đang tương tác mạnh với nhiệt độ cao kỷ lục của Thái Bình Dương. Sự tương tác mạnh giữa đại dương và khí quyển này tạo ra những điều kiện thuận lợi hơn cho một mùa bão đặc biệt khắc nghiệt.

Mùa bão tại châu Á thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10, dù các cơn bão có sức tàn phá lớn cũng có thể hình thành vào những tháng khác. Theo các nhà khoa học, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số lượng bão mà là lượng mưa và những tác động dây chuyền như sạt lở đất và lũ quét.

Thực tế tại nhiều quốc gia trong khu vực cho thấy nhận định này ngày càng rõ nét. Những cơn bão dù không phải lúc nào cũng đạt cường độ cực đại vẫn có thể mang theo lượng mưa đặc biệt lớn, gây ngập lụt trên diện rộng và kéo theo hàng loạt thiên tai thứ cấp. Năm 2025, tại Sri Lanka, Tổng thống nước này mô tả tình hình sau bão Ditwah là “thảm họa thiên nhiên lớn nhất và thách thức nhất trong lịch sử”, với phạm vi ảnh hưởng vượt xa các khu vực ven biển từng chịu tác động của trận sóng thần năm 2004. Tại Indonesia, cùng thời điểm, lũ lụt ảnh hưởng tới khoảng 1,5 triệu người và khiến khoảng 570.000 người phải rời bỏ nhà cửa. Gần 300.000 người đã được sơ tán, trong khi số người thiệt mạng vượt 700 và hơn 400 người vẫn mất tích.

Những con số trên cho thấy việc chuẩn bị nguồn lực và phương án ứng phó trên diện rộng với một mùa thiên tai sắp tới là thiết yếu. Đằng sau những trận bão và lũ riêng lẻ là một câu hỏi lớn hơn: Điều gì đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên nguy hiểm hơn? Một phần câu trả lời nằm ở biến đổi khí hậu. Năm 2024 là năm nóng nhất kể từ khi con người bắt đầu ghi nhận nhiệt độ, trong khi năm 2025 được đánh giá là năm nóng thứ ba trong lịch sử. Tại Vịnh Bengal, vùng biển nằm giữa Ấn Độ và Myanmar, tỷ lệ các cơn bão phát triển thành những hiện tượng cực đoan đã tăng trong 50 năm qua.

Biến đổi khí hậu cũng có thể làm thay đổi điều kiện khí quyển theo hướng thúc đẩy những cơn bão mạnh. Một số nghiên cứu cho thấy tình trạng nóng lên của cao nguyên Tây Tạng có thể làm suy yếu đứt gió theo chiều thẳng đứng trên vùng Thái Bình Dương quanh Đông Nam Á và Đông Á. Đứt gió vốn có thể phá vỡ cấu trúc của các cơn bão đang hình thành. Tại biển Ả Rập, các nghiên cứu khác cũng cho thấy đứt gió đã suy yếu kể từ những năm 1990, tạo điều kiện cho các xoáy thuận mạnh hơn phát triển.

Tại Đông Nam Á, một yếu tố khác khiến rủi ro gia tăng là sự trùng lặp giữa mùa bão cuối năm và mùa gió mùa. Các xoáy thuận nhiệt đới thường xuất hiện cùng thời điểm với những đợt mưa gió mùa vào tháng 11 và tháng 12. Khi hai hệ thống thời tiết cùng mang lượng ẩm lớn tới một khu vực, nguy cơ mưa cực đoan và lũ lụt tăng lên. Sự xuất hiện của những cơn bão ở những khu vực hoặc thời điểm bất thường càng cho thấy môi trường khí hậu mà các quốc gia châu Á đang đối mặt không còn hoàn toàn giống với những gì các hệ thống dự báo và quy hoạch trước đây từng dựa vào.

Các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đang có mức độ chuẩn bị rất khác nhau trước những rủi ro khí hậu ngày càng phức tạp. Nhiều nước vừa phải nâng cấp hệ thống cảnh báo và cứu hộ, vừa đối mặt với những hạn chế về ngân sách, hạ tầng và năng lực thích ứng. Với những diễn biến thiên tai khó lường sắp tới, cuộc đua thích ứng vì thế không chỉ là cuộc đua với từng cơn bão, mà còn với tốc độ thay đổi của khí hậu.