Đô thị ASEAN tìm lời giải thích ứng khí hậu

Phiên thảo luận “Kiến tạo tương lai bền vững: Xây dựng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu vì một ASEAN xanh” diễn ra tại Hà Nội chiều 8-6 khẳng định ứng phó với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu cấp thiết và là một phần không thể tách rời của tiến trình phát triển đô thị bền vững tại các nước ASEAN.

Các đại biểu tại phiên thảo luận “Kiến tạo tương lai bền vững: Xây dựng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu vì một ASEAN xanh” diễn ra tại Hà Nội chiều 8-6. Ảnh: Huy Phạm

Mở đầu phiên thảo luận, Thủ hiến Aung Naing Thu của Vùng Yangon (Myanmar) cho rằng các thành phố ASEAN đang phải đối mặt đồng thời với nước biển dâng, nắng nóng cực đoan, ngập lụt và áp lực từ quá trình đô thị hóa nhanh. Với hơn 7,3 triệu dân, Yangon cũng không nằm ngoài vòng xoáy đó.

Từ những bài học rút ra từ cơn bão Nargis năm 2008 cùng các trận động đất và lũ lụt gần đây, Myanmar xác định chuyển đổi sang mô hình đô thị chống chịu khí hậu là yêu cầu cấp thiết. Yangon đã xây dựng Kế hoạch phát triển đô thị chiến lược (SUDP) và Tầm nhìn Yangon 2040, đồng thời thúc đẩy sự kết hợp giữa hạ tầng xanh, quản trị dựa trên dữ liệu và các giải pháp thích ứng với thiên tai.

Ông Aung Naing Thu, Thủ hiến của vùng Yangon (Myanmar), phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Theo ông Aung Naing Thu, khả năng chống chịu của đô thị cần gắn quản trị rủi ro thiên tai với quy hoạch sử dụng đất, mở rộng hạ tầng xanh và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

Điều phối phiên thảo luận, TS. Venkatachalam Anbumozhi, nghiên cứu viên cấp cao của Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), dẫn số liệu cho thấy đến năm 2050, hơn 60% dân số sẽ sinh sống tại các đô thị và khoảng 70% GDP toàn cầu sẽ được tạo ra từ các thành phố.

Theo ông, các đô thị hiện phải xử lý đồng thời nhiều sức ép từ hạ tầng, môi trường và những rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.

Bà Pajariya Mahakanjana, Đặc phái viên của Thống đốc Thủ đô Bangkok (Thái Lan). Ảnh: Huy Phạm

Bà Pajariya Mahakanjana, Đặc phái viên của Thống đốc Thủ đô Bangkok (Thái Lan), cho biết Bangkok hiện phải ứng phó cùng lúc với ngập lụt, nắng nóng cực đoan, ô nhiễm bụi mịn và xói lở bờ biển.

Là một trong những đô thị thấp nhất khu vực với độ cao trung bình chỉ khoảng 1,5 m so với mực nước biển, Bangkok có hàng trăm điểm có nguy cơ ngập. Tuy nhiên, chiến lược của thành phố không chỉ dừng ở việc kiểm soát nước.

Bangkok đang triển khai đồng thời các chương trình giảm phát thải, phát triển giao thông công cộng và xe điện, mở rộng không gian xanh, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải và ứng dụng công nghệ trong điều hành đô thị. Thành phố đã đưa vào vận hành các nền tảng theo dõi chất lượng không khí theo thời gian thực, hệ thống bản đồ rủi ro, trung tâm điều hành chống ngập và thử nghiệm trí tuệ nhân tạo trong quản lý giao thông.

Song song với đó là các giải pháp dựa vào thiên nhiên như chương trình trồng 1 triệu cây xanh, mô hình “công viên 15 phút” và nâng cấp 1.000 km vỉa hè nhằm khuyến khích người dân giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Ông Phokham Sayasone, Phó Chủ tịch Ủy ban Chính quyền Thủ đô Vientiane (Lào). Ảnh: Huy Phạm

Trong khi Bangkok tập trung vào quản lý khí hậu theo hướng toàn diện, ông Phokham Sayasone, Phó Chủ tịch Ủy ban Chính quyền Thủ đô Vientiane (Lào), lại nhấn mạnh yêu cầu thu hẹp khoảng cách giữa quy hoạch và triển khai thực tế.

Theo ông, Vientiane đang chuyển từ những tầm nhìn mang tính khái niệm sang triển khai dựa trên dữ liệu. Thông qua Dự án Quản lý tổng hợp sông Mekong và Chiến lược quản lý rủi ro lũ lụt, thành phố kết hợp các công trình phòng chống thiên tai với công nghệ lập bản đồ vệ tinh nhằm nâng cao khả năng dự báo.

Bên cạnh đó là các dự án mở rộng hệ thống xử lý nước thải, phát triển không gian xanh và giao thông bền vững với xe buýt điện cùng hệ thống quản lý làn đường thông minh.

Đáng chú ý, Vientiane đề xuất ASEAN chuyển từ chia sẻ kinh nghiệm sang cùng thực hiện giải pháp thông qua các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật trong khuôn khổ Mạng lưới các Thành phố Thông minh ASEAN (ASCN), xây dựng bộ chỉ số chung về tác động của khí hậu và các nền tảng huy động vốn cho hạ tầng xanh.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ. Ảnh: Huy Phạm

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ chia sẻ kinh nghiệm từ Đồng bằng sông Cửu Long - khu vực được xem là một trong những đồng bằng dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu.

Các giải pháp ứng phó đã được lồng ghép trực tiếp vào chiến lược phát triển của thành phố, cụ thể là dự án Phát triển thành phố Cần Thơ và tăng cường khả năng chống chịu của đô thị, với tổng vốn đầu tư khoảng 344 triệu USD cùng sự đồng hành của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới. Chương trình hoạt động từ năm 2023 đang mang lại kết quả thiết thực.

Khác với nhiều dự án chống ngập truyền thống, mô hình này kết hợp hạ tầng kiểm soát nước với hệ thống quan trắc, dự báo và điều hành thông minh dựa trên dữ liệu thời gian thực. Nhờ đó, khoảng 2.675 ha khu vực lõi đô thị với hơn 420.000 người dân đã được bảo vệ hiệu quả trước nguy cơ ngập lụt, kể cả trong đợt triều cường lịch sử năm 2025.

Ngoài hạ tầng, thành phố Cần Thơ đã đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng với 17 nhà máy đang vận hành, tổng công suất khoảng 2.500 MW. Cùng với đó là tăng cường quản trị đô thị thông minh, khi 100% cơ quan hành chính được kết nối và vận hành trên cơ sở dữ liệu dùng chung.

Thành phố cũng thúc đẩy đổi mới sáng tạo với hơn 600 doanh nghiệp công nghệ thông tin và chuyển đổi số đang hoạt động, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số. Song song, định hướng phát triển bao trùm được chú trọng, với khoảng 40.000 người dân được hỗ trợ bảo đảm sinh kế, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước các biến động.

Các góc nhìn từ đại diện của Yangon, Bangkok, Vientiane và Cần Thơ cho thấy thích ứng với khí hậu đang dần trở thành một nội dung cốt lõi trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng và quản trị đô thị của các thành phố ASEAN.

Xuyên suốt phiên thảo luận là yêu cầu tăng cường liên kết giữa các đô thị ASEAN, từ chia sẻ dữ liệu khí hậu, hỗ trợ kỹ thuật đến huy động nguồn lực cho hạ tầng xanh. Đây cũng là những nội dung đang được khu vực thúc đẩy nhằm nâng cao khả năng chống chịu của các thành phố trong tiến trình hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.