Định hình cấu trúc quyền lực mới ở Bắc Cực

Thoạt nhìn, đây có thể chỉ là một thỏa thuận về việc tăng cường sự hiện diện quân sự của Mỹ trên một hòn đảo thuộc Đan Mạch. Nhưng thực chất, vấn đề rộng hơn nhiều. Đó là tương lai của cấu trúc an ninh ở Bắc Cực, vị thế của Mỹ trong nội bộ phương Tây, đồng thời là câu hỏi về mức độ tự chủ chiến lược mà Đan Mạch, Greenland và châu Âu có thể duy trì trước sức mạnh và lợi ích an ninh của Washington.

Về nguyên tắc, thỏa thuận không làm thay đổi trật tự lãnh thổ. Greenland vẫn thuộc Đan Mạch và quyền tự quyết của người Greenland vẫn được bảo đảm. Đổi lại, Mỹ sẽ có điều kiện mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự trên đảo, trong khi khả năng thiết lập hiện diện quân sự hoặc tiến hành các hoạt động đầu tư nhạy cảm về chiến lược của Nga và Trung Quốc tại Greenland sẽ bị hạn chế. Điều này cho phép Washington đạt được một mục tiêu chiến lược quan trọng mà không cần sở hữu Greenland về mặt lãnh thổ: Duy trì và mở rộng quyền tiếp cận quân sự, củng cố vị thế an ninh lâu dài và giữ vai trò đặc biệt của Mỹ tại một trong những điểm địa chiến lược quan trọng nhất của Bắc Cực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump không đạt được mục tiêu thâu tóm Greenland, nhưng có thể biến thỏa thuận về Greenland thành một thành quả chính trị và ngoại giao quan trọng. Thỏa thuận vì thế cũng có thể mang lại cho ông Donald Trump một thành quả đối ngoại đáng kể trong thời điểm chính trị Mỹ đang bước vào giai đoạn trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Đối với Đan Mạch, bài toán có phần khác. Copenhagen giữ được chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời giảm căng thẳng với Washington bằng cách chấp nhận một sự hiện diện quân sự lớn hơn của Mỹ tại Greenland. Trong bối cảnh Mỹ vẫn là trụ cột quân sự của NATO và Greenland có vị trí đặc biệt đối với an ninh Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực, một cuộc đối đầu kéo dài với Washington sẽ đặt Đan Mạch trước những chi phí chiến lược đáng kể.

Đối với Greenland, vị trí địa chiến lược ngày càng quan trọng có thể khiến hòn đảo trở nên hấp dẫn hơn đối với đầu tư, cơ sở hạ tầng và các dự án kinh tế. Sự hiện diện lớn hơn của Mỹ có thể tạo thêm việc làm và mở ra những cơ hội phát triển mới...

Từ những yếu tố trên, có thể thấy bản chất địa chính trị của thỏa thuận không nằm ở vấn đề lãnh thổ, mà ở một hình thức kiểm soát và tiếp cận chiến lược mới, qua đó định hình lại cấu trúc an ninh và ảnh hưởng tại Greenland cũng như toàn bộ Bắc Cực.

Có thể nhìn nhận kết quả này qua ba yếu tố. Thứ nhất, Mỹ được củng cố khả năng tiếp cận và sử dụng Greenland cho các mục tiêu an ninh và quân sự trong dài hạn. Thứ hai, khả năng các đối thủ của Mỹ thiết lập hiện diện quân sự hoặc tiến hành những hoạt động đầu tư mang tính chiến lược trên đảo bị hạn chế. Thứ ba, trật tự lãnh thổ hiện hữu về mặt pháp lý vẫn được duy trì.

Với thỏa thuận về Greenland, Bắc Cực càng rõ nét hơn như một không gian riêng biệt của cạnh tranh quyền lực toàn cầu, trong đó Greenland giữ một vị trí đặc biệt. Khi giá trị chiến lược của khu vực gia tăng, Bắc Cực sẽ trở nên quan trọng hơn đối với các cường quốc và cạnh tranh cũng quyết liệt hơn. Điều đó đồng thời có thể làm gia tăng những bất định và rủi ro an ninh trong khu vực. Vì vậy, thỏa thuận này chưa chấm dứt tất cả các vấn đề. Nó chủ yếu đưa tranh chấp sang một cấp độ mới.

Thách thức lớn nhất đối với thỏa thuận về Greenland vì thế không chỉ là thực thi các cam kết an ninh. Đó là tìm được một thế cân bằng mới: Tăng cường lợi ích an ninh của Mỹ mà không làm suy giảm quyền tự quyết của Greenland; bảo vệ lợi ích của Đan Mạch và châu Âu mà không làm NATO thêm chia rẽ; đồng thời răn đe Nga và hạn chế ảnh hưởng chiến lược của Trung Quốc mà không biến Bắc Cực thành một không gian đối đầu quân sự thường trực.