Đảng cực hữu giành thắng lợi lớn ở Đức:Tín hiệu cảnh báo với châu Âu

Kết quả bầu cử ở bang Sachsen-Anhalt (Đức) đã gây bất ngờ tại châu Âu. Ảnh: Reuters

Cuộc bầu cử tại bang Sachsen-Anhalt của Đức với tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu gần 78%, tăng đáng kể so với năm 2021, nhưng phần lớn số phiếu tăng thêm của AfD được cho là đến từ những người trước đây không đi bỏ phiếu và một bộ phận đáng kể cử tri từng ủng hộ Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo Đức (CDU). Trước bầu cử, 41% người được hỏi muốn một chính quyền do AfD dẫn dắt, trong khi 46% ủng hộ một chính quyền do CDU đứng đầu.

Thành công của AfD không thể được giải thích bằng một vấn đề duy nhất, dù nhập cư là động lực quan trọng. Có tới 91% cử tri AfD cho biết: “Lo ngại có quá nhiều người nước ngoài sống tại Đức”. Những quan ngại về an ninh và kinh tế cũng góp phần củng cố sự ủng hộ dành cho đảng này. AfD đặc biệt mạnh trong tầng lớp lao động, với 59% cử tri ủng hộ, nhóm có trình độ học vấn thấp hơn, với 57%, và những người đánh giá tình hình kinh tế là “tồi tệ”, với 65%.

Tuy nhiên, ảnh hưởng của AfD không còn giới hạn ở các nhóm này: Đảng này nhận được 30% ủng hộ từ cử tri tốt nghiệp đại học và 37% từ những người đánh giá tình hình kinh tế của mình là tốt, đồng thời giành hơn 40% sự ủng hộ ở hầu hết các nhóm tuổi, ngoại trừ nhóm trên 70 tuổi, với 31%. Điều này cho phép AfD ngày càng tự định vị như một Volkspartei - “đảng của nhân dân”, với cơ sở ủng hộ trải rộng trên nhiều tầng lớp xã hội.

Đằng sau những bất mãn về kinh tế, nhập cư và an ninh còn là tâm lý đặc thù của miền Đông nước Đức. Có tới 73% cử tri bang Sachsen-Anhalt cho rằng, người dân miền Đông vẫn bị đối xử như công dân hạng hai trong nhiều hoàn cảnh.

AfD đã thành công trong việc khai thác những tâm lý này, đồng thời khơi dậy sự hoài niệm về thời kỳ Đông Đức. Vì vậy, chiến thắng của AfD không chỉ phản ánh sự thất vọng nhất thời với chính phủ mà còn cho thấy những chia rẽ xã hội và địa lý vẫn tồn tại hơn ba thập niên sau thống nhất.

Trước bầu cử, AfD từng tuyên bố chỉ tìm cách thành lập chính quyền nếu giành đa số. Tuy nhiên, kết quả hiện nay mở ra một số con đường để ứng cử viên Ulrich Siegmund trở thành Thủ hiến bang Sachsen-Anhalt. Kịch bản đáng chú ý nhất là một thỏa thuận với Liên minh Sahra Wagenknecht (BSW), lực lượng kết hợp chính sách kinh tế thiên tả với quan điểm bảo thủ về nhập cư. BSW thừa nhận có “những điểm giao thoa” với AfD.

Nếu phương án này thất bại, AfD có thể tìm kiếm sự ủng hộ từ CDU. Nếu AfD thực sự thành lập chính quyền, tâm điểm chú ý sẽ là mức độ đảng này có thể triển khai cương lĩnh cánh hữu cứng rắn đến đâu, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, trật tự pháp luật và phát thanh - truyền hình công cộng.

Chiến thắng của AfD lập tức gây lo ngại tại nhiều thủ đô châu Âu. Ngược lại, các lực lượng dân túy và cực hữu ở châu Âu coi kết quả là bằng chứng cho thấy nhu cầu thay đổi chính trị đang gia tăng. Thậm chí, sự ủng hộ còn đến từ bên ngoài châu Âu. Tỷ phú Elon Musk đã chúc mừng, trong khi đặc phái viên Tổng thống Nga Kirill Dmitriev ca ngợi “chiến thắng lịch sử của AfD”. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đăng dự báo kết quả bầu cử trên Truth Social.

Chiến thắng của AfD khiến vị thế của Thủ tướng Đức Friedrich Merz thêm khó khăn. CDU phải đối mặt với bài toán kép: Ngăn AfD tiếp tục thu hút cử tri nhưng không đẩy mình quá xa sang cánh hữu, trong khi liên minh cầm quyền với SPD hạn chế đáng kể khả năng dịch chuyển theo hướng này. Sâu xa hơn, kết quả này đặt ra câu hỏi cho toàn bộ hệ thống chính trị Đức: Liệu chính trường nước này đã phân mảnh đến mức ngày càng khó điều hành? Khi các đảng chính thống không đủ sức giành đa số, họ buộc phải liên minh với những lực lượng có nhiều bất đồng căn bản chỉ để ngăn AfD bước vào chính quyền. Những liên minh như vậy dễ rơi vào tranh cãi, trì hoãn quyết sách hoặc thậm chí sụp đổ.

Bầu cử tại Sachsen-Anhalt không chỉ là câu chuyện về một bang miền Đông nước Đức. Đây là phép thử đối với khả năng các đảng chính thống khôi phục niềm tin của cử tri, thu hẹp chia rẽ xã hội và chứng minh rằng nền chính trị trung dung vẫn có thể tạo ra những chính phủ hiệu quả. Nếu bất thành thì điều đáng lo ngại với Berlin và các đồng minh châu Âu không chỉ là AfD giành thêm chiến thắng trong một cuộc bầu cử mà còn là hệ quả lâu dài của một hệ thống ngày càng phân mảnh và khó đạt được sự đồng thuận.