Cuộc chiến thuế quan Mỹ - Canada: Phép thử sức chống chịu của hai nền kinh tế

Hoạt động vận tải tại Cảng Montreal, Canada. Ảnh: Reuters

Từ cuối tuần qua, Mỹ áp thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Canada. Không nhượng bộ, Ottawa tuyên bố sẽ áp thuế trả đũa tương ứng “từng USD” từ ngày 8-9 đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Mỹ như sản phẩm sữa, máy móc nông nghiệp, thép và đồ điện tử.

Cuộc chiến thương mại bắt đầu từ năm ngoái, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế đối với hàng hóa Canada với lý do Ottawa không ngăn chặn được fentanyl bất hợp pháp xâm nhập vào Mỹ. Đáp lại, chính quyền tại hầu hết các tỉnh của Canada đã loại rượu vang và đồ uống có cồn của Mỹ khỏi các cửa hàng do chính quyền quản lý, đồng thời áp thuế đối với một số sản phẩm khác của Mỹ.

Động thái gần nhất đã đẩy hai nền kinh tế vốn gắn kết chặt chẽ vào một vòng đối đầu mới, trong đó doanh nghiệp hai bên sẽ phải chịu tác động trực tiếp. Đồng thời, đây cũng là phép thử đối với sức chống chịu của quan hệ kinh tế Mỹ - Canada sau nhiều thập niên hội nhập kinh tế.

“Đòi hỏi quá nhiều, đưa ra quá ít” là cách Thủ tướng Canada Mark Carney tóm lược nguyên nhân khiến các cuộc đàm phán tưởng như đã đạt thỏa thuận lại đổ vỡ vào phút chót. Canada muốn tránh các mức thuế mới và giảm đáng kể các mức thuế hiện hành. Đổi lại, Ottawa sẵn sàng dỡ bỏ thuế trả đũa đối với ô tô, thép và nhôm Mỹ; đồng thời vận động các tỉnh chấm dứt lệnh cấm rượu Mỹ.

Hai bên từng tiến gần một thỏa thuận. Theo đó, Mỹ dự kiến giảm thuế thép và nhôm từ 50% xuống 25%, còn thuế ô tô từ 25% xuống 15%. Tuy nhiên, phản đối từ các doanh nghiệp Mỹ và bất đồng trong chính quyền Tổng thống Donald Trump đã khiến những nội dung then chốt này đổ vỡ.

Một số nhà sản xuất Mỹ muốn duy trì thuế 50% đối với các sản phẩm hạ nguồn từ nhôm, trong khi Washington cũng đề xuất hạn ngạch đối với thép nhập khẩu với mức thuế thấp hơn. Những khác biệt này cuối cùng khiến thỏa thuận về thuế đối với từng ngành không thể đạt được.

Ô tô tiếp tục tạo ra “điểm nghẽn”. Canada và Mexico muốn mở rộng ưu đãi thuế hiện nay cho toàn bộ linh kiện có nguồn gốc Bắc Mỹ, nhưng Mỹ không đồng ý. Đến phút chót, Washington còn đề nghị loại xe tải hạng trung và hạng nặng khỏi cơ chế giảm thuế ô tô, điều mà Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng sẽ khiến ngành sản xuất ô tô Canada kém hiệu quả hơn.

Các sản phẩm whisky, đồ khúc côn cầu, quần áo, đồ nội thất, gỗ và thiết bị thể thao của Canada sẽ chịu mức thuế mới tại Mỹ. Dù thuế nhập khẩu được doanh nghiệp Mỹ trả trực tiếp, chi phí có thể được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá bán cao hơn. Ở chiều ngược lại, các nhà sản xuất ô tô, thép, nhôm và nông sản Canada phụ thuộc vào thị trường Mỹ sẽ phải đối mặt với chi phí gia tăng và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.

Ngành Nông nghiệp dễ bị tổn thương nhất. Nông dân Canada có thể mất một thị trường xuất khẩu quan trọng, trong khi các nhà sản xuất Mỹ cũng đối mặt nguy cơ bị thu hẹp đầu ra tại Canada. Hệ quả có thể đặc biệt nghiêm trọng đối với kinh tế địa phương. Cụ thể, Canada là đối tác thương mại nước ngoài lớn nhất của bang Wisconsin, một tiểu bang miền Trung Tây nước Mỹ.

Các nhà phân tích cảnh báo, nông dân chăn nuôi bò sữa tại khu vực này, vốn phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu phô mai và chất béo sữa sang Canada, có thể đối mặt với các hạn chế xuất khẩu và giá nông sản giảm mạnh.

Những tác động này cho thấy, thuế quan không chỉ đánh vào hàng hóa nhập khẩu mà còn tác động ngược trở lại doanh nghiệp và người lao động của chính nước áp thuế.

Giới lãnh đạo Canada vẫn tỏ ra tự tin. Thủ hiến Ontario Doug Ford cho rằng, tình hình “sẽ gây đau đớn, nhưng chúng ta có một nền kinh tế mạnh, năng động và đa dạng”; đồng thời khẳng định, Canada đang tìm cách chuyển hướng quan hệ thương mại sang các đối tác khác.

Đối với doanh nghiệp, điều đáng lo không chỉ là mức thuế hiện tại mà còn là sự bất định. Khi không thể chắc chắn về mức thuế, quy tắc xuất xứ hay khả năng tiếp cận thị trường trong những năm tới, các doanh nghiệp sẽ phải tính lại kế hoạch đầu tư, chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu.

Với một quan hệ thương mại trị giá gần 900 tỷ USD mỗi năm, sự đứt gãy dù chỉ ở một số ngành cũng có thể tạo hiệu ứng lan tỏa rộng khắp. Do đó, cuộc đối đầu Mỹ - Canada cũng là phép thử đối với khả năng chống chịu của hai nền kinh tế láng giềng và mức độ bền vững của một trong những mối quan hệ kinh tế bền chặt hàng đầu thế giới.