Cơ cấu lại nhiệm vụ, nguồn lực để tránh trùng lặp, lãng phí, bảo đảm tập trung đúng đối tượng

Sáng 19/8, sau khi nghe trình bày tờ trình và báo cáo tại hội trường, Quốc hội tiến hành thảo luận ở tổ về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Đơn giản hóa thủ tục nhưng phải đi kèm với kiểm tra, giám sát chặt chẽ

Chia sẻ ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công mới được Quốc hội sửa đổi, bổ sung năm 2024 và 2025 nhằm thể chế hóa một số tư tưởng chỉ đạo trong các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, đồng thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh sau khi kiện toàn tổ chức bộ máy thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn những vấn đề giao thoa, chồng lấn cần tiếp tục được xử lý. Việc hợp nhất 2 luật là cần thiết và phù hợp nhằm đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm những vấn đề liên quan chi ngân sách mà là đầu tư công thì thực hiện theo quy định về đầu tư công, những vấn đề liên quan chi thường xuyên thì theo quy định về chi thường xuyên.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu ý kiến trong phiên thảo luận tổ sáng 19/8. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Thủ tướng nêu rõ, định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) chủ yếu tập trung vào hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với kế hoạch đầu tư công, trong đó có hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để các nội dung về kế thừa, sửa đổi, bổ sung một cách đồng bộ quy định về quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong việc triển khai; từ quy trình cho chủ trương, phê chuẩn, ra quyết định đến giám sát việc tổ chức thực hiện sẽ phải được sửa đổi đồng bộ để rõ thẩm quyền.

Trên tinh thần phân cấp, có thể xem xét để Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để chủ động, linh hoạt trong điều hành, như tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án (trừ các chương trình, dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội); trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án; gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án…

Bên cạnh đó, sửa đổi một số nội dung về quản lý ngân sách nhà nước để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, như phân bổ và sử dụng số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn chi ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn…

Tinh thần chung được Thủ tướng nhấn mạnh là đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Đã liên quan đến ngân sách nhà nước thì phải có kiểm tra, giám sát, phải bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực. Việc đánh giá hiệu quả không chỉ dựa trên hiệu quả về mặt kinh tế mà phải đánh giá tổng thể kết quả đầu ra trên tất cả các mặt như quốc phòng, an ninh, dân tộc, tôn giáo và những mục tiêu khác.

Đưa nguồn lực vào đúng địa bàn, đối tượng đang thực sự cần hỗ trợ

Đối với nội dung tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, qua nghiên cứu quá trình thực hiện các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chính phủ nhận thấy cơ chế tích hợp, lồng ghép hiện nay vẫn chưa bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ và toàn diện.

Trong khi đó, Quốc hội đã ban hành thêm các nghị quyết liên quan đến các chương trình về văn hóa, giáo dục, y tế, phòng, chống ma túy. Nếu tiếp tục thực hiện theo cơ chế hiện hành, theo Thủ tướng, có khả năng sẽ không bảo đảm hiệu quả và không đạt đầy đủ các mục tiêu mà Quốc hội đã đặt ra. Chính vì vậy Chính phủ đã mạnh dạn đề xuất tích hợp các chương trình nhằm khắc phục tình trạng nguồn lực phân mảnh, đầu mối nhiều, chi phí tổ chức thực hiện lớn nhưng hiệu quả chưa tương xứng.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 11. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Theo tính toán sơ bộ được Thủ tướng nêu, tổng nguồn lực của các chương trình khoảng hơn 800 nghìn tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên chiếm hơn 40%. Đáng chú ý, nhiều nội dung trong đó vốn đã thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành và địa phương. Vì vậy, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát để xác định những nhiệm vụ vốn thuộc chức năng thường xuyên của các bộ, ngành thì phải thực hiện từ nguồn chi thường xuyên đã được bố trí hằng năm; chỉ những nội dung phát sinh thực sự cần thiết để bảo đảm mục tiêu của chương trình mới bố trí thêm nguồn lực.

Sau khi tính toán, cơ cấu dự kiến được điều chỉnh theo hướng khoảng 75% dành cho chi đầu tư và 25% dành cho chi thường xuyên. Thủ tướng cho rằng trong quá trình thực hiện, tỷ trọng chi thường xuyên có thể tiếp tục giảm để tăng nguồn lực cho đầu tư.

“Quan điểm của Chính phủ là đây không phải là tích hợp cơ học”, Thủ tướng nêu rõ, đồng thời khẳng định việc tích hợp các chương trình không được làm thay đổi hoặc thu hẹp các mục tiêu mà Quốc hội đã thông qua. Ngược lại, cần cơ cấu lại các nhiệm vụ để tránh trùng lặp, lãng phí, tập trung đúng đối tượng và tổ chức lại cơ chế thực hiện hiệu quả hơn và giảm đầu mối, giảm thủ tục, giảm số lượng văn bản, quy trình hướng dẫn.

Theo Thủ tướng, tích hợp các chương trình không có nghĩa tất cả các tỉnh, thành phố đều phải thực hiện đầy đủ tất cả các nhóm nhiệm vụ như nhau. Trên cơ sở khung mục tiêu và tiêu chí chung, địa phương phải được phân cấp để quyết định ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực nào phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Đây là trách nhiệm của Hội đồng nhân dân các cấp; trong khi các bộ, ngành thực hiện kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Thủ tướng nhấn mạnh việc tích hợp các chương trình nhằm khắc phục tình trạng nguồn lực phân mảnh, đầu mối nhiều, chi phí tổ chức thực hiện lớn nhưng hiệu quả chưa tương xứng. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

“Mục tiêu xuyên suốt là điều tiết lại nguồn lực quốc gia, bảo đảm nguồn lực phải được tập trung vào đúng nơi, đúng nhu cầu, nhất là các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Một trong những bất cập được Thủ tướng chỉ ra là số lượng văn bản hướng dẫn quá lớn. Theo đó, nếu chủ trương tích hợp được Quốc hội đồng thuận, Chính phủ sẽ ban hành nghị quyết hướng dẫn tích hợp tất cả các quy định, lồng ghép ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cán bộ cơ sở tra cứu, xác định quy trình thực hiện đối với từng nhóm nhiệm vụ.

Về tổ chức thực hiện, Thủ tướng cho biết, dự kiến Chính phủ sẽ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương. Sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết và Chính phủ ban hành các quy định liên quan, Chính phủ sẽ tổ chức hội nghị toàn quốc để quán triệt, triển khai và ban hành đầy đủ hướng dẫn.

Đồng thời, trên cơ sở đề xuất của đại biểu Quốc hội, Chính phủ cũng sẽ nghiên cứu mô hình cơ quan điều phối Trung ương trên cơ sở bộ máy điều phối hiện có nhưng với quy mô lớn hơn. Cơ quan này có thể tiếp tục đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời có cán bộ biệt phái từ các bộ liên quan để bảo đảm điều phối đầy đủ các lĩnh vực như y tế, văn hóa, giáo dục, dân tộc, tôn giáo. Bộ Tài chính vẫn giữ vai trò tham mưu về phân bổ nguồn lực, phối hợp Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương trong tổ chức thực hiện chương trình.

Về nguồn lực, Thủ tướng cho biết cơ bản sẽ dựa trên tổng nguồn lực đã được Quốc hội thông qua. Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục rà soát và quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, trong đó xác định cụ thể tỷ lệ chi đầu tư, chi thường xuyên, nguồn Trung ương, địa phương và nguồn bố trí cho các bộ, ngành.

Tuy nhiên, việc phân bổ sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên những địa bàn chưa tự cân đối được ngân sách và cần ngân sách Trung ương hỗ trợ. Trong từng địa phương, nguồn lực tiếp tục ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo.