Chuyên gia cảnh báo AI có thể làm thay đổi kinh tế toàn cầu

Theo The New York Times, bản tuyên bố mang tên "We Must Act Now" (Chúng ta phải hành động ngay) được công bố ngày 13/7, nhấn mạnh AI có thể đạt những bước tiến vượt bậc trong vòng một thập niên tới, tạo ra cả cơ hội lớn về tăng trưởng năng suất và nâng cao mức sống, đồng thời đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc làm, thu nhập và hệ thống an sinh xã hội.

Những người ký tên gồm nhiều chuyên gia kinh tế có ảnh hưởng lớn, như hai chủ nhân Giải Nobel Kinh tế năm 2024 là Daron Acemoglu và Simon Johnson thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), cùng các nhà kinh tế trưởng của OpenAI và Anthropic. Ngoài ra còn có Jack Clark - đồng sáng lập Anthropic, cựu Giám đốc điều hành Google Eric Schmidt và nhà đầu tư công nghệ Vinod Khosla. Sự tham gia của cả giới học thuật lẫn lãnh đạo ngành AI được xem là dấu hiệu cho thấy nhận thức về tác động kinh tế của AI đang có sự hội tụ rõ rệt.

Theo tuyên bố, AI có thể tạo ra những biến đổi sâu rộng hơn cả Cách mạng Công nghiệp nhưng trong khoảng thời gian ngắn hơn nhiều. Các tác giả cho rằng, nếu được triển khai hợp lý, AI sẽ giúp nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện mức sống. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng có thể khiến hàng triệu lao động, đặc biệt là lao động văn phòng và các công việc mang tính lặp lại, đối mặt nguy cơ bị thay thế trong thời gian ngắn.

Giáo sư Erik Brynjolfsson của Đại học Stanford, một trong những người khởi xướng tuyên bố, cho biết giới kinh tế học đã thay đổi đáng kể quan điểm so với vài năm trước. Nếu trước đây nhiều chuyên gia cho rằng tác động của AI sẽ diễn ra chậm giống các cuộc cách mạng công nghệ trước, thì nay ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy AI đang được triển khai với tốc độ nhanh hơn nhiều dự báo trước đây. Ông cảnh báo thế giới có nguy cơ không kịp chuẩn bị cho những thay đổi lớn mà AI sẽ mang lại đối với thị trường lao động.

Dù vậy, phần lớn các tác giả vẫn giữ quan điểm lạc quan về triển vọng dài hạn. Họ cho rằng giống như động cơ hơi nước, điện khí hóa hay máy tính cá nhân, AI cuối cùng có thể tạo ra nhiều ngành nghề và cơ hội việc làm mới hơn số việc làm bị mất. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý quá trình chuyển đổi có thể diễn ra quá nhanh khiến người lao động và các hệ thống hỗ trợ xã hội không kịp thích ứng.

Giáo sư Daron Acemoglu nhận định nếu AI gây tác động đối với lao động tương tự như robot công nghiệp từng làm trong lĩnh vực sản xuất nhưng diễn ra trong thời gian ngắn hơn nhiều, hậu quả đối với sinh kế của người lao động có thể rất nghiêm trọng. Ông cho rằng các doanh nghiệp phát triển AI nên ưu tiên xây dựng những công nghệ hỗ trợ con người nâng cao hiệu quả làm việc thay vì tập trung vào mục tiêu thay thế hoàn toàn lao động.

Bản tuyên bố cũng cảnh báo hệ thống bảo hiểm thất nghiệp, đào tạo lại lao động và an sinh xã hội của nhiều quốc gia hiện chưa được thiết kế để ứng phó với kịch bản số lượng lớn người lao động mất việc trong thời gian ngắn. Các tác giả kêu gọi giới hoạch định chính sách, cộng đồng nghiên cứu và doanh nghiệp phối hợp đánh giá đầy đủ tác động kinh tế của AI, đồng thời xây dựng các chính sách nhằm bảo đảm AI đóng vai trò bổ trợ, thay vì thay thế con người trong nền kinh tế.

Mặc dù không đưa ra các khuyến nghị chính sách cụ thể, tuyên bố nhấn mạnh ưu tiên trước mắt là xây dựng các phương pháp đo lường đáng tin cậy về mức độ phổ biến và tác động của AI đối với năng suất, việc làm và tiền lương. Theo Giáo sư Brynjolfsson, việc thiếu dữ liệu chất lượng cao hiện nay đang khiến các nhà nghiên cứu gặp khó khăn trong việc xác định chính xác AI đang ảnh hưởng đến những ngành nghề nào và ở mức độ ra sao.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), gần đây cũng liên tiếp cảnh báo AI sẽ tác động đến từ 30-40% số việc làm trên toàn cầu trong thập niên tới, đồng thời kêu gọi các nền kinh tế sớm đầu tư cho đào tạo kỹ năng và hoàn thiện khung quản lý nhằm tận dụng lợi ích của AI, đồng thời hạn chế các tác động tiêu cực đối với thị trường lao động.