Chủ động phương án bảo đảm cung ứng điện mùa khô

Nhân viên ngành điện rà soát hành lang lưới điện. Ảnh: EVNHANOI

Áp lực gia tăng từ nhu cầu điện và thời tiết cực đoan

Năm 2026 ghi nhận sự gia tăng mạnh mẽ của nhu cầu điện trên phạm vi cả nước. Theo Bộ Công Thương, trong đợt nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua, công suất phụ tải cực đại toàn hệ thống đã vượt 57.000MW, trong khi sản lượng điện đạt khoảng 1,2 tỷ kWh/ngày - mức cao nhất từ trước đến nay.

Thực tế vận hành cho thấy nhu cầu điện đang tăng nhanh hơn dự báo cơ sở. Trong 5 tháng đầu năm, sản lượng điện toàn hệ thống tăng khoảng 9,3% so với cùng kỳ năm trước. Bộ Công Thương dự kiến cả năm 2026, sản lượng điện toàn quốc đạt khoảng 352,4 tỷ kWh, tăng hơn 9% so với năm 2025.

Áp lực cung ứng điện càng lớn hơn khi các dự báo cho thấy hiện tượng El Nino có khả năng quay trở lại từ giữa năm 2026. Theo ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, nắng nóng kéo dài không chỉ làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất vận hành của nhiều loại hình nguồn điện.

Đối với nhiệt điện than và nhiệt điện khí, nhiệt độ môi trường tăng cao làm giảm hiệu quả của hệ thống làm mát. Trong khi đó, các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời cũng chịu tác động khi nhiệt độ quá cao làm giảm hiệu suất phát điện của các tấm pin. Bên cạnh đó, nguy cơ thiếu nước tại các hồ thủy điện vẫn là yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ trong mùa khô.

Những yếu tố này cho thấy bảo đảm cung ứng điện không chỉ là câu chuyện về nguồn điện mà còn liên quan đến khả năng dự báo, điều hành hệ thống và sử dụng điện hiệu quả của toàn xã hội.

Cùng tạo thêm dư địa cho hệ thống điện

Trước áp lực phụ tải gia tăng, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp ngành điện đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định.

Theo ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), ngay từ cuối năm 2025, Bộ Công Thương đã ban hành phương thức vận hành hệ thống điện năm 2026 với ba kịch bản tăng trưởng phụ tải gồm 8,5%, 11,7% và 14,1%. Trên cơ sở diễn biến thực tế trong những tháng đầu năm, Bộ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị xây dựng các phương án điều hành phù hợp cho những tháng còn lại.

Bên cạnh công tác điều hành, việc bảo đảm nguồn nhiên liệu cho các nhà máy điện cũng được đặc biệt chú trọng. Theo ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn đã chủ động làm việc với các đối tác cung cấp than nhằm bảo đảm nguồn nhiên liệu phục vụ phát điện trong mùa khô.

Ở cấp độ vận hành hệ thống, ngành điện miền Bắc đang tập trung đầu tư cải tạo, nâng cấp và duy tu lưới điện từ cấp điện áp 110kV đến trung áp và hạ áp. Theo ông Đỗ Văn Năm, thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm hệ thống vận hành an toàn trong điều kiện phụ tải tăng cao.

Đáng chú ý, ngành điện đang chuyển từ đáp ứng nhu cầu sang quản lý nhu cầu sử dụng điện. Từ đầu năm đến nay, EVNNPC đã tổ chức hội nghị khách hàng tại 27 tỉnh, thành phố phía Bắc nhằm phối hợp với doanh nghiệp xây dựng các phương án điều chỉnh phụ tải.

Các doanh nghiệp sản xuất được khuyến khích dịch chuyển một phần hoạt động sang ngoài giờ cao điểm hoặc chủ động sử dụng nguồn điện dự phòng khi cần thiết. Đây được xem là giải pháp hiệu quả giúp giảm áp lực cho hệ thống mà vẫn bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo các chuyên gia, tiềm năng tiết kiệm điện trong khu vực dân cư, cơ quan và doanh nghiệp hiện vẫn còn rất lớn. Trong bối cảnh sản xuất công nghiệp đang chiếm khoảng 60-65% tổng phụ tải điện tại miền Bắc, chỉ cần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng thêm vài phần trăm cũng có thể tạo ra nguồn điện tương đương với công suất của nhiều dự án phát điện mới.

Cùng với tiết kiệm điện, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng được đánh giá là giải pháp quan trọng giúp giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia. Không chỉ tạo nguồn điện tại chỗ, mô hình này còn góp phần giảm phụ tải vào các khung giờ cao điểm nắng nóng - thời điểm nhu cầu sử dụng điện cho làm mát tăng mạnh.

Thực tế cho thấy, bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc xây dựng thêm các nhà máy điện. Bên cạnh phát triển nguồn và lưới điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, việc khai thác hiệu quả nguồn lực từ phía người sử dụng thông qua tiết kiệm điện, quản lý nhu cầu phụ tải và phát triển các nguồn điện phân tán đang trở thành một trong những giải pháp chiến lược.

Mỗi kWh điện được sử dụng hiệu quả, mỗi doanh nghiệp chủ động tối ưu phụ tải hay mỗi hệ thống điện mặt trời mái nhà được đưa vào vận hành đều góp phần tạo thêm dư địa cho hệ thống điện quốc gia. Đó không chỉ là giải pháp ứng phó với mùa khô năm 2026 mà còn là nền tảng để xây dựng một hệ thống năng lượng an toàn, linh hoạt và bền vững trong dài hạn.