Chính sách thuế tạo lực đẩy cho cuộc chuyển dịch sang nhiên liệu sạch

Xăng sinh học E10, với thành phần gồm 10% ethanol nhiên liệu và 90% xăng khoáng, được đánh giá là giải pháp khả thi nhằm giảm lượng khí thải từ phương tiện giao thông mà không đòi hỏi thay đổi lớn về công nghệ động cơ. Tuy nhiên, lợi ích môi trường chỉ có thể chuyển hóa thành hiệu quả thực tế khi người tiêu dùng sẵn sàng lựa chọn loại nhiên liệu này.

Trong đó, khi được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế, phí để hạ giá bán hoặc các cơ chế hỗ trợ khác, xăng E10 có thể trở thành lựa chọn kinh tế hơn, từ đó mở rộng thị phần và tạo hiệu ứng lan tỏa trên toàn thị trường.

Các chính sách thuế là công cụ quan trọng để khuyến khích sử dụng nhiên liệu sạch. Ảnh: NN

Thực tế, trong nhiều năm qua, chính sách thuế ngày càng được nhìn nhận như một công cụ điều tiết kinh tế thay vì chỉ nhằm tăng nguồn thu ngân sách. Việc áp dụng mức thuế ưu đãi đối với nhiên liệu sạch có thể khuyến khích người dân và doanh nghiệp chuyển sang sử dụng các sản phẩm ít phát thải, đồng thời tạo áp lực giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Đối với xăng E10, cơ chế ưu đãi thuế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi chuỗi giá trị của sản phẩm liên quan đến nhiều lĩnh vực, từ sản xuất nguyên liệu nông nghiệp, chế biến ethanol đến phân phối xăng dầu. Khi thị trường xăng E10 mở rộng, không chỉ người tiêu dùng được hưởng lợi từ một loại nhiên liệu thân thiện hơn với môi trường mà ngành sản xuất ethanol trong nước cũng có thêm cơ hội phát triển, góp phần nâng cao giá trị cho nông sản và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Liên quan đến chính sách thuế nhằm khuyến khích người dân sử dụng xăng E10; lộ trình áp dụng chính sách thuế với xăng E10 và định hướng chính sách này trong thời gian tới, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) Trương Bá Tuấn cho biết, để thúc đẩy tăng trưởng xanh, thời gian qua, Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ nhiều giải pháp về thuế để thúc đẩy việc sử dụng nhiên liệu sạch như xăng E10.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) Trương Bá Tuấn. Ảnh: HP

Theo đó, các giải pháp về thuế tập trung vào việc giảm chi phí sử dụng xăng sinh học thông qua việc giảm chi phí thuế cho nhà sản xuất và giảm chi phí thuế trực tiếp cho người sử dụng.

Ông Trương Bá Tuấn cho biết, đối với việc giảm chi phí thuế cho nhà sản xuất, pháp luật đã quy định chính sách ưu đãi về thuế nhập khẩu, thuế thu nhập doanh nghiệp cho các dự án sản xuất xăng sinh học, năng lượng sạch. Đây là các dự án thuộc nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư.

Theo ông Trương Bá Tuấn, để giảm chi phí sản xuất xăng E10, gần đây, Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ điều chỉnh giảm mức thuế nhập khẩu của mặt hàng etanol (nhiên liệu phối trộn) từ 10% xuống 5%.

Về giảm chi phí thuế cho người tiêu dùng, đại diện Bộ Tài chính cho biết, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt hiện hành quy định xăng khoáng áp dụng mức thuế suất 10% nhưng xăng E10 chỉ áp thuế suất 7%.

"Pháp luật về thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn chỉ quy định thu thuế bảo vệ môi trường với phần nhiên liệu hóa thạch cấu thành sản phẩm. Tức là xăng E10 được cấu thành từ nhiên liệu hóa thạch và etanol, phần etanol trong đó sẽ được ngoại trừ khi xác định thuế bảo vệ môi trường phải nộp", ông Trương Bá Tuấn cho biết.

Cũng theo ông Trương Bá Tuấn, ngày 16-6-2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 29 về thí điểm một số chính sách trong lộ trình triển khai sử dụng xăng E10. Trong đó, tại khoản 3, Điều 5 của nghị quyết này, giao Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định liên quan đến chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường với xăng E10 (nếu cần thiết).

"Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Tài chính sẽ nghiên cứu, đánh giá lại toàn bộ chính sách thuế liên quan đến xăng E10 trong đó có chính sách về thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, báo cáo cấp có thẩm quyền theo nhiệm vụ được giao", ông Trương Bá Tuấn cho biết.

Nếu nhìn ở góc độ rộng hơn, việc thúc đẩy sử dụng xăng E10 không đơn thuần là câu chuyện thay thế một loại nhiên liệu, mà là phép thử đối với hiệu quả của các chính sách chuyển đổi xanh tại Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quá trình thay đổi hành vi tiêu dùng và định hình một thị trường mới hiếm khi diễn ra một cách tự nhiên, mà luôn cần sự dẫn dắt của Nhà nước thông qua các công cụ kinh tế đủ mạnh, trong đó chính sách thuế giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Nếu được thiết kế với tầm nhìn dài hạn và lộ trình ổn định, các ưu đãi thuế sẽ tạo ra động lực để người dân ưu tiên lựa chọn nhiên liệu sạch, doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào hạ tầng phối trộn, phân phối và mở rộng sản xuất ethanol, qua đó hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Quan trọng hơn, thành công của xăng E10 sẽ tạo tiền đề cho việc phát triển các loại nhiên liệu phát thải thấp khác trong tương lai, từ nhiên liệu sinh học thế hệ mới đến hydro xanh hay nhiên liệu tổng hợp. Đây không chỉ là bước đi nhằm giảm lượng khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông, mà còn góp phần nâng cao an ninh năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn gắn với nông nghiệp, công nghiệp chế biến trong nước.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển bền vững, chính sách thuế cần được nhìn nhận như một công cụ kiến tạo thị trường thay vì chỉ là giải pháp điều tiết nguồn thu ngân sách.

Khi những ưu đãi được xây dựng đúng trọng tâm, đủ hấp dẫn và được triển khai đồng bộ với các chính sách về đầu tư, tín dụng và truyền thông, xăng E10 sẽ không chỉ là sản phẩm trên thị trường xăng dầu mà còn trở thành biểu tượng cho tư duy phát triển mới – nơi các quyết định kinh tế gắn chặt với trách nhiệm môi trường. Đó cũng là con đường để các cam kết về chuyển dịch năng lượng và phát thải ròng bằng “0” được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, tạo nền tảng cho nền kinh tế xanh, có sức chống chịu cao và năng lực cạnh tranh bền vững trong những thập niên tới.