Cần cơ chế rõ ràng bảo vệ tài sản thế chấp bị trưng mua

Tham gia thảo luận, đại biểu Vương Thị Hương góp ý về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Thứ nhất, về bảo vệ quyền của bên nhận bảo đảm khi tài sản đang thế chấp, cầm cố bị trưng mua.

Khoản 3 Điều 20 dự thảo quy định: Trường hợp tài sản đang thế chấp, cầm cố hoặc thực hiện biện pháp bảo đảm nghĩa vụ khác bị trưng mua thì tiền trưng mua trở thành tài sản bảo đảm và được xử lý theo pháp luật dân sự, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc nghĩa vụ được bảo đảm không còn.

Cơ chế này mới xác định nguyên tắc thay thế tài sản bảo đảm, chưa làm rõ cách thức bảo đảm quyền của bên nhận bảo đảm trong quá trình chuyển đổi đó.

ĐBQH Vương Thị Hương thảo luận.

Đối với tài sản đang thế chấp, cầm cố bị trưng dụng, khoản 2 Điều 24 đã quy định quyết định trưng dụng phải được gửi cho bên nhận bảo đảm, tổ chức tín dụng, cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm và các chủ thể liên quan. Quy định này là hợp lý vì giúp các bên biết tình trạng pháp lý của tài sản trong thời gian Nhà nước sử dụng tài sản trưng dụng tạm thời.

Trong khi đó, đối với trưng mua, dự thảo chưa có cơ chế thông báo tương ứng, mặc dù hậu quả pháp lý đối với tài sản bảo đảm còn trực tiếp hơn: Quyền sở hữu tài sản được chuyển sang Nhà nước, còn dự thảo xác định khoản tiền trưng mua trở thành tài sản bảo đảm thay thế.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 17 hoặc Điều 20 trách nhiệm gửi hoặc thông báo quyết định trưng mua đối với tài sản đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ cho bên nhận bảo đảm và các cơ quan, tổ chức có liên quan theo pháp luật về giao dịch bảo đảm; đồng thời làm rõ nguyên tắc quản lý, thanh toán khoản tiền trưng mua để không làm gián đoạn quyền hợp pháp của bên nhận bảo đảm.

Thứ hai, về điều kiện hoàn trả tài sản trưng dụng.

Khoản 2 Điều 28 quy định khi hoàn trả, tài sản phải bảo đảm trạng thái, khả năng vận hành an toàn và quyền kiểm soát tương đương trước khi trưng dụng, “trừ trường hợp người có tài sản đã được bồi thường theo Điều 29”.

Đại biểu thống nhất với nguyên tắc Nhà nước phải hoàn trả tài sản trưng dụng trong tình trạng có thể tiếp tục sử dụng an toàn. Tuy nhiên, cách dẫn chiếu toàn bộ Điều 29 để làm ngoại lệ cho nghĩa vụ này chưa chặt chẽ.

Do đó, nếu giữ cách quy định chung “trừ trường hợp người có tài sản đã được bồi thường theo Điều 29”, có thể dẫn đến cách hiểu rằng chỉ cần người có tài sản đã nhận bất kỳ khoản bồi thường nào theo Điều 29 thì yêu cầu về trạng thái tài sản khi hoàn trả không còn được áp dụng đầy đủ.

Mặt khác, ngay tại Điều 29, dự thảo đã quy định trường hợp tài sản bị hư hỏng nhưng có thể sửa chữa thì người có tài sản có thể nhận lại tài sản, tự sửa chữa, khôi phục và sau đó được Nhà nước bồi thường chi phí. Như vậy, dự thảo đã quy định trường hợp hoàn trả tài sản trước, bồi thường sau. Tiêu chí “đã được bồi thường” không nên được thiết kế như một điều kiện chung để loại trừ trách nhiệm về tình trạng tài sản khi hoàn trả.

Cần phân biệt rõ: Nghĩa vụ hoàn trả tài sản và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại có liên quan nhưng không thay thế cho nhau. Chỉ đối với phần hư hỏng, suy giảm của tài sản được xử lý trực tiếp bằng cơ chế bồi thường thì mới có cơ sở điều chỉnh yêu cầu khôi phục trạng thái tương đương.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 28 theo hướng: Chỉ loại trừ yêu cầu khôi phục trạng thái tương đương đối với phần hư hỏng, suy giảm đã được xác định xử lý bằng bồi thường, hoặc trường hợp người có tài sản đồng ý nhận lại tài sản để tự sửa chữa, khôi phục theo Điều 29. Khi hoàn trả cần xác định rõ hiện trạng tài sản, phần hư hỏng phải sửa chữa, khôi phục và phương thức bồi thường tương ứng.

Thứ ba, về phân định đối tượng và căn cứ chi trả cho người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng tại khoản 4 Điều 30.

Đại biểu đề nghị rà soát lại cách phân nhóm đối tượng tại khoản 4 Điều 30, bởi quy định như dự thảo có sự giao thoa về phạm vi áp dụng giữa điểm b và điểm c, dẫn đến một số trường hợp thực tế chưa xác định được căn cứ chi trả.

Đồng thời, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 4 Điều 30 theo hướng: Điểm a tiếp tục áp dụng đối với người hưởng lương từ ngân sách nhà nước; điểm b áp dụng đối với người có hưởng tiền lương nhưng tiền lương không do ngân sách nhà nước chi trả; điểm c áp dụng đối với người không có quan hệ tiền lương, như người hành nghề tự do, chủ tài sản trực tiếp vận hành hoặc người lao động tự làm.Việc phân định nhóm đối tượng cần được quy định rõ ràng, bởi đây là căn cứ trực tiếp xác lập quyền lợi của người bị Nhà nước huy động.

Tin, ảnh: PV