Cân bằng giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo

Tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu quan tâm, cho ý kiến về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy; khả năng xem xét bỏ hay tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với tội danh này nên được cân nhắc sau năm 2030, khi đã có kết quả tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển, qua đó có đủ cơ sở thực tiễn để đánh giá. Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đại biểu này cho rằng đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội, trực tiếp xâm phạm quyền trẻ em, gây tâm lý lo lắng, bức xúc trong Nhân dân, đề nghị giữ lại hình phạt tử hình để răn đe, nghiêm trị.

Theo đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng), mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự không phải là làm cho hình phạt ngày càng nặng hơn, mà là làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và thực thi pháp luật hiệu quả hơn. Đại biểu nhấn mạnh cần nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc các đường dây, bắt đúng đối tượng chủ mưu, cầm đầu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có, đó mới là những biện pháp có sức răn đe mạnh hơn đối với loại tội phạm này. Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đại biểu cho rằng, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình cần dựa trên quan điểm chỉ đạo của Đảng, lộ trình thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình và các điều ước, công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Giải trình trước Quốc hội về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ trưởng Công an, Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh, đây không phải là chính sách mới mà đã được thực hiện theo lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự. Từ năm 1985 đến nay, số tội danh có quy định hình phạt tử hình đã giảm từ 44 xuống còn 10 tội danh theo Bộ luật hiện hành.

Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề các đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Khẳng định tội mua bán trái phép chất ma túy là loại tội phạm rất nguy hiểm, Bộ trưởng Công an cho biết, qua thực tiễn đấu tranh, nhiều đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ quy định pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí lừa gạt, ép buộc song vẫn có thể cảm hóa, giáo dục và lập công chuộc tội. Do vậy, áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất với họ là chưa thật sự phù hợp vì mục tiêu của công tác đấu tranh là triệt phá tận gốc đường dây, truy xét và xử lý các đối tượng từ nơi xuất phát.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng Công an khẳng định đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phải bị xử lý nghiêm khắc. Tuy nhiên, xét về tính tương quan giữa hình phạt đối với tội danh này và các tội phạm khác vẫn còn quy định hình phạt tử hình, nhất là tội giết người, Bộ trưởng cho rằng bỏ hình phạt tử hình là phù hợp.

Tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, nhiều ý kiến đề nghị cần bảo đảm đội ngũ điều tra viên được bố trí sử dụng đúng năng lực và được trao thẩm quyền tương ứng với tiêu chuẩn kinh nghiệm. Về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) quan tâm làm thế nào để tăng cường tính chuyên nghiệp của điều tra viên, nhất là trong việc bố trí cán bộ thực hiện hoạt động điều tra tại cơ quan cấp xã. Do đó, không nên quy định cứng nhắc trưởng/phó công an cấp xã phải là điều tra viên trung cấp hay cao cấp, mà cần làm rõ và mở rộng thẩm quyền của các ngạch điều tra viên này.

Đổi mới phương thức hoạt động của tòa án

Chiều qua, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan tội phạm không qua kết tội.

Về quy định tố tụng điện tử trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), một số đại biểu đề xuất sớm kết nối cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan điều tra, kiểm sát, tòa án và các cơ quan liên quan; sớm ban hành quy định hướng dẫn, trong đó có quy định về bảo quản dữ liệu, lưu trữ, bảo mật nhằm bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin trong quá trình khai thác, sử dụng và số hóa của hồ sơ điện tử; quy trình chuyển giao hồ sơ; quy tắc xác thực và xử lý sự cố; tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ...

Theo một số đại biểu, cùng với tiến trình cải cách tư pháp, vai trò của người bào chữa như bào chữa viên nhân dân, luật sư, trợ giúp viên pháp lý ngày càng cao và đây cũng là một trong những biện pháp để tăng cường tính minh bạch, công bằng trong hoạt động tố tụng. Tuy nhiên, hiện quy định về thủ tục đăng ký bào chữa đối với đối tượng này trong dự thảo chưa thể hiện rõ việc ứng dụng công nghệ và kết nối chia sẻ dữ liệu thực hiện tố tụng điện tử.