Cải cách thủ tục phòng cháy, chữa cháy, đồng hành cùng doanh nghiệp hướng tới tăng trưởng cao

Thời gian qua, những nỗ lực tiên phong của Bộ Công an trong rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa các thủ tục về phòng cháy, chữa cháy không chỉ tháo gỡ "nút thắt" kinh niên cho các dự án đầu tư, mà còn đánh dấu bước chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy quản lý nhà nước từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm".

Thủ tục thẩm duyệt phòng cháy, chữa cháy từng là một trong những rào cản hành chính phức tạp nhất, tác động trực tiếp đến tiến độ đầu tư, xây dựng và đưa các công trình, dự án vào vận hành. Theo quy định hiện hành, công trình thuộc diện quản lý về phòng cháy, chữa cháy phải thực hiện 2 thủ tục nối tiếp nhau gồm thẩm định thiết kế và kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy.

Nhận diện rõ điểm nghẽn này, qua rà soát, Bộ Công an cho rằng hai thủ tục trên đều hướng tới cùng một mục đích là xem xét, đánh giá, đối chiếu việc chấp hành quy định pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trong thiết kế, xây dựng.

Từ đó đã đề xuất bãi bỏ kiểm tra nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, tháo gỡ sự trùng lặp thủ tục, vốn là nguyên nhân có thể gây lãng phí, làm chậm tiến độ đưa các dự án đầu tư vào hoạt động, ảnh hưởng hiệu quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Đại tá Nguyễn Thanh Điệp, Phó Cục trưởng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (C07-Bộ Công an) cho biết: Thời gian qua C07 đã tham mưu cắt giảm hơn 91,6% thủ tục hành chính. Hiện nay chỉ còn 3 thủ tục hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy thuộc thẩm quyền của Bộ Công an. Đó là thẩm định thiết kế, thẩm duyệt thiết kế (trường hợp điều chỉnh thiết kế trong quá trình thi công đối với dự án, công trình đã được cấp giấy chứng nhận thẩm duyệt thiết kế về phòng cháy, chữa cháy) và cấp phép lưu thông.

Không dừng lại ở việc cắt giảm số lượng, Bộ Công an còn phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan, nhất là Bộ Xây dựng, để rà soát, sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình (Quy chuẩn 06), vốn từng gây không ít tâm tư cho cộng đồng doanh nghiệp vì tính đặc thù và yêu cầu kỹ thuật cao.

Những nỗ lực này đã được thể chế hóa mạnh mẽ thông qua Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, hiện đang tiếp tục được Quốc hội xem xét, hoàn thiện trong dự thảo Luật Phòng cháy, chữa cháy sửa đổi.

Sự đổi mới này thể hiện rõ trọng tâm ưu tiên của ngành công an, đó là vừa nâng cao năng lực quản lý nhà nước, vừa kiến tạo môi trường thuận lợi, giảm thiểu chi phí tuân thủ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân...

Việc bãi bỏ hàng loạt thủ tục phê duyệt phương án phòng cháy, chữa cháy mang tính hành chính trước đây đồng nghĩa với việc xóa bỏ cơ chế "xin-cho", giảm tải gánh nặng giấy tờ cho nhà đầu tư; tháo gỡ sự trùng lặp thủ tục, vốn là nguyên nhân có thể gây lãng phí, làm chậm tiến độ đưa các dự án đầu tư vào hoạt động, ảnh hưởng hiệu quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước sẽ chuyển sang vai trò giám sát, kiểm tra và quản lý toàn bộ quá trình vận hành thực tế.

Bên cạnh đó, cắt giảm thủ tục không có nghĩa là giảm trách nhiệm mà buộc các chủ đầu tư, chủ công trình hay chủ phải nâng cao ý thức tự giác, không còn tư tưởng trông chờ hoặc "phó mặc" sự an toàn cho cơ quan công an kiểm tra hộ.

Bảo đảm phòng cháy, chữa cháy tại các khu công nghiệp.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương Mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá: Bộ Công an là một trong những bộ, ngành tiên phong cắt giảm, đơn giản hóa các điều kiện, thủ tục hành chính. Sự thay đổi này một mặt giúp doanh nghiệp tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí cơ hội, mặt khác đặt lên vai họ một trách nhiệm lớn hơn.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, mô hình "hậu kiểm" đòi hỏi các đơn vị phải chủ động tìm hiểu sâu pháp luật, kiện toàn bộ máy nhân sự có chuyên môn để bảo đảm công trình luôn an toàn trong thực tế. Bởi "hậu kiểm" tuyệt đối không phải là buông lỏng quản lý, mà là giám sát thực chất dựa trên chất lượng vận hành dài hạn.

Cải cách phòng cháy, chữa cháy vốn là một bài toán khó bởi lĩnh vực này liên quan trực tiếp đến tính mạng con người và an toàn tài sản của xã hội. Do đó, yêu cầu cốt lõi đối với các cơ quan hoạch định chính sách là phải tìm được "điểm cân bằng" tối ưu: Quy định đưa ra phải vừa đủ nghiêm minh để phòng ngừa rủi ro, nhưng cũng phải đủ linh hoạt, phù hợp bối cảnh, điều kiện kinh tế-xã hội của Việt Nam để không kìm hãm dòng vốn đầu tư.

Để những chính sách này thật sự đi vào cuộc sống, theo ông Đậu Anh Tuấn, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cần phải được quán triệt sâu sắc và đồng bộ từ cấp Trung ương đến bộ máy thực thi ở cấp cơ sở, bảo đảm mọi quy trình tiếp nhận, kiểm tra của lực lượng chức năng tại địa phương đều công khai, minh bạch.

Trong kỷ nguyên số, ngành phòng cháy, chữa cháy cần tích cực số hóa các quy trình giám sát, ứng dụng dữ liệu lớn và các giải pháp trực tuyến, tích cực ứng dụng công nghệ thông tin giúp doanh nghiệp, người dân dễ dàng tiếp cận, tự tra cứu chuẩn hóa điều kiện an toàn, giảm thiểu chi phí của doanh nghiệp, người dân trong công tác phòng cháy chữa cháy.

Cơ quan quản lý cần tăng cường các hoạt động đối thoại, hướng dẫn kỹ thuật cho doanh nghiệp thay vì chỉ áp dụng các chế tài xử phạt, giúp doanh nghiệp chủ động hoàn thiện năng lực phòng cháy, chữa cháy từ sớm, từ xa.

Có thể thấy, quá trình đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính của Bộ Công an trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy là bước đi rất là quan trọng, thể hiện sự đổi mới về tư duy và đồng hành thực chất của lực lượng công an đối với bài toán lớn của đất nước, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, khơi thông nguồn lực, vì một Việt Nam phát triển bền vững và an toàn.