Các nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng - Nhận diện để phòng tránh

Lừa đảo nhắm đến phụ huynh, học sinh, sinh viên

Nở rộ lừa đảo nhắm vào học sinh, sinh viên. Ảnh: Chongluadao.vn

Kỳ nghỉ hè là thời điểm học sinh, sinh viên sử dụng mạng xã hội nhiều hơn, tìm việc làm thêm, đăng ký khóa học, trại hè hoặc các chương trình ngoại khóa. Đây cũng là lúc nhiều chiêu trò lừa đảo trực tuyến được đẩy mạnh với kịch bản ngày càng tinh vi.

Một số thủ đoạn thường gặp là giả mạo fanpage, website của tổ chức uy tín; quảng bá học bổng, trại hè, khóa học kỹ năng; đăng tuyển “việc nhẹ lương cao”; hoặc giả danh cơ quan chức năng bằng cuộc gọi, hình ảnh, giọng nói giả mạo để gây áp lực tâm lý.

Cảnh báo lừa đảo mùa thi. Ảnh: NCA

Với học sinh lớp 12 và phụ huynh, kỳ thi THPT là thời điểm đặc biệt và có nhiều áp lực về tâm lý. Do vậy, các đối tượng lừa đảo đã đưa ra hàng loạt chiêu trò, như bán đề thi giả, mạo danh có quan hệ với giáo viên, hoặc người có khả năng can thiệp kết quả thi. Một số phụ huynh vì lo lắng đã làm theo hướng dẫn, chuyển tiền cho đối tượng lừa đảo…

Các đối tượng còn lập website, fanpage giả mạo trường học, trung tâm luyện thi hoặc cơ quan quản lý giáo dục, có thiết kế gần giống giao diện thật khiến người dùng khó nhận biết. Link giả mạo được gửi qua tin nhắn, email, mạng xã hội với nội dung về tra cứu điểm thi, thông báo trúng tuyển, cập nhật thông tin xét tuyển.

Đáng chú ý, tội phạm sử dụng công nghệ AI để giả giọng nói, hình ảnh giáo viên, người thân hoặc cán bộ nhà trường nhằm tạo sự tin tưởng. Một số phụ huynh nhận được cuộc gọi thông báo hồ sơ thi của con có sai sót, yêu cầu bổ sung thông tin gấp hoặc chuyển tiền để “xử lý nhanh”.

Ngoài ra, các đối tượng còn lợi dụng nhu cầu thuê trọ của phụ huynh và học sinh tại các thành phố lớn để thực hiện hành vi lừa đảo. Các bài đăng phòng trọ giá rẻ, gần điểm thi hoặc gần trường đại học được đăng tải trên mạng xã hội với hình ảnh đẹp, giá hấp dẫn nhằm dụ người thuê chuyển tiền đặt cọc trước rồi cắt liên lạc, chiếm đoạt tài sản…

Ghi nhớ các nguyên tắc “nằm lòng”

Người dân cần ghi nhớ các nguyên tắc để tránh thiệt hại về tài sản. Ảnh: Chongluadao.vn

Theo chuyên gia Ngô Minh Hiếu, điểm chung của các kịch bản lừa đảo là đánh vào tâm lý muốn có cơ hội tốt, muốn kiếm thêm thu nhập.

Do vậy, trong mọi tình huống, cần ghi nhớ nguyên tắc, không vội bấm link, không tự ý chuyển tiền, không cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân và luôn xác minh qua kênh chính thức. “Một vài giây kiểm tra lại có thể giúp tránh mất tiền, mất tài khoản và rơi vào những kịch bản lừa đảo rất tinh vi”, chuyên gia Ngô Minh Hiếu nói.

Đáng lưu ý các fanpage lừa đảo có một đặc điểm dễ thấy, đó là thường mới được tạo lập; có thể thay đổi tên nhiều lần hoặc sử dụng hình ảnh sao chép từ các đơn vị uy tín để đánh lừa người dùng. Người dùng cần tìm hiểu kỹ trước khi truy cập.

Cơ quan công an cũng đã ra khuyến cáo, đề thi tốt nghiệp THPT thuộc danh mục tài liệu tuyệt mật của Nhà nước. Không có chuyện “lọt đề”, “mua được đề thi” hay can thiệp kết quả như những lời quảng cáo trên mạng xã hội. Phụ huynh và học sinh chỉ tiếp nhận thông tin về kỳ thi, xét tuyển và nhập học từ các kênh chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo; các sở giáo dục và đào tạo, nhà trường.

Theo Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), hoạt động mua bán dữ liệu cá nhân trên không gian mạng vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt là dữ liệu thuê bao di động, tài khoản ngân hàng, thông tin định danh cá nhân. Khi có được dữ liệu, các đối tượng có thể giả danh cơ quan chức năng hoặc người quen… để thực hiện các cuộc gọi lừa đảo với mức độ tin cậy cao hơn.

Do vậy, tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu tài khoản ngân hàng, hình ảnh căn cước công dân hoặc dữ liệu khuôn mặt cho người lạ; không chia sẻ màn hình điện thoại khi có người tự xưng là nhân viên ngân hàng hoặc hỗ trợ kỹ thuật yêu cầu thao tác từ xa.

Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) khuyến cáo người dân, phụ huynh, học sinh nâng cao cảnh giác. Ảnh: NCA

Người dân cũng cần hạn chế công khai thông tin cá nhân trên mạng xã hội, không truy cập đường link lạ, chỉ cài đặt ứng dụng từ nguồn chính thống và kiểm tra kỹ thông tin trước khi chuyển tiền đăng ký các khóa học hay chương trình tuyển dụng trực tuyến.

Khi nhận được cuộc gọi, tin nhắn có dấu hiệu bất thường liên quan đến thi cử, tuyển sinh hoặc tài chính, phụ huynh và học sinh cần bình tĩnh xác minh lại thông tin qua giáo viên chủ nhiệm, nhà trường hoặc cơ quan chức năng trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.

Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc trở thành nạn nhân của hành vi lừa đảo, cần nhanh chóng lưu giữ bằng chứng và trình báo cơ quan công an để được hỗ trợ xử lý kịp thời.