Bất đồng sâu sắc về vấn đề di cư

Làn sóng di cư đổ vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha ở Bắc Phi đã kéo các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) vào cuộc tranh cãi căng thẳng. Tây Ban Nha và Italia đã đưa ra các biện pháp “ăn miếng, trả miếng” lẫn nhau về kiểm soát biên giới, trong khi châu Âu bất đồng sâu sắc trong nỗ lực tìm lời giải cho “bài toán di cư”.

Vấn đề di cư tiếp tục là một trong những chủ đề chính trị nhạy cảm tại EU khi các nước thành viên tăng cường kiểm soát biên giới, trong khi EU thúc đẩy các biện pháp quản lý dòng người di cư và phân định rõ hơn trách nhiệm của các nước thành viên trong hệ thống tị nạn chung. Mặc dù các bộ trưởng nội vụ EU đã nhất trí rằng khu vực đi lại tự do Schengen không phải là nguyên nhân dẫn đến làn sóng người di cư ồ ạt tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha, đồng thời kêu gọi tăng cường bảo vệ biên giới vành ngoài của EU thông qua cách tiếp cận chung, song các nước thành viên trong khối đã đơn phương đưa ra các biện pháp xử lý gây căng thẳng.

Với lý do lo ngại các nguy cơ về an ninh, khủng bố, làn sóng di cư mới vào châu Âu, Chính phủ Italia đã bác yêu cầu của Tây Ban Nha về việc dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát biên giới, khẳng định không chấp nhận “bất kỳ tối hậu thư hay sự áp đặt từ bên ngoài” liên quan an ninh quốc gia. Rome khẳng định không có ý định xem xét lại quyết định tạm thời kiểm soát hành khách đến từ Tây Ban Nha, nhất là công dân các nước ngoài EU, ít nhất đến ngày 15/8. Trong khi đó, Tây Ban Nha cũng tung ra các biện pháp đáp trả “tương xứng” khi thông báo tạm thời khôi phục kiểm tra biên giới đối với hành khách đến từ Italia tại các cảng biển và sân bay, đồng thời chỉ trích Rome đã hành động không phù hợp với Bộ luật Biên giới Schengen.

Cùng chia sẻ quan điểm với Italia, Đan Mạch cũng khẳng định thúc đẩy một chính sách nhập cư nghiêm ngặt. Hai Thủ tướng của Italia và Đan Mạch đưa ra thông điệp chung kêu gọi triển khai các giải pháp bên ngoài lãnh thổ châu Âu, trong đó có việc thành lập các trung tâm hồi hương tại các nước thứ ba. Trong khi đó, Đức tuyên bố sẽ nối lại việc chuyển trả những người xin tị nạn thuộc diện “Dublin” về Italia, với chuyến chuyển trả dự tính đầu tiên vào ngày 19/8 tới. Từ năm 2022, Italia đã từ chối tiếp nhận trở lại một số người xin tị nạn theo Quy chế Dublin. Tuy nhiên, tháng 12/2025, Rome và Berlin đạt thỏa thuận giải quyết các trường hợp tồn đọng, tạo cơ sở để Đức từng bước nối lại hoạt động chuyển trả nhằm san bớt gánh nặng người di cư. Sau làn sóng di cư đổ vào Ceuta, Đức càng muốn áp dụng nghiêm ngặt các quy định của châu Âu đối với những người xin tị nạn thuộc diện Dublin tới quốc gia này trong năm 2026.

Những bất đồng giữa các thành viên EU nảy sinh chỉ hai tháng sau khi Hiệp ước Di cư và Tị nạn của khối chính thức có hiệu lực từ tháng 6 vừa qua. Một trong những nội dung trọng tâm của Hiệp ước là thiết lập quy trình xử lý nhanh đối với người nhập cư không đủ điều kiện ở lại EU, đồng thời bảo đảm các quyền cơ bản của người xin tị nạn thông qua cơ chế giám sát độc lập. Bên cạnh đó, EU cũng thúc đẩy cơ chế đoàn kết nội khối nhằm giảm áp lực cho các quốc gia tuyến đầu tiếp nhận người di cư.

Theo Ủy ban châu Âu, việc Hội đồng EU thông qua Kho dự trữ đoàn kết thường niên đầu tiên được xem là bước đi quan trọng giúp cơ chế hỗ trợ giữa các quốc gia thành viên bắt đầu đi vào thực tế. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng giữa các quốc gia EU vẫn còn chênh lệch đáng kể và làn sóng di cư mới ở Ceuta là phép thử đối với tính thống nhất và khả năng xử lý tình huống khẩn cấp của EU.

Trước nguy cơ làn sóng di cư có thể cuốn châu Âu vào cuộc khủng hoảng mới, EU đứng trước sức ép phải tìm kiếm cách tiếp cận chung về kiểm soát biên giới và di cư nhằm tìm giải pháp cho vấn đề hóc búa này.