AI đặt các cuộc thi sáng tạo ở Nhật Bản trước bài toán mới

Các cuộc thi vẽ tranh rất phổ biến tại Nhật Bản - đất nước của manga và anime. Ảnh: BTC Manga Koshien

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đang đặt ra những thách thức mới đối với các cuộc thi sáng tạo tại Nhật Bản, buộc các ban tổ chức phải lựa chọn giữa điều chỉnh quy chế, cho phép sử dụng AI có giới hạn hoặc dừng cuộc thi.

Một trường hợp điển hình là Manga Koshien, cuộc thi truyện tranh dành cho học sinh trung học toàn quốc do chính quyền tỉnh Kochi tổ chức. Năm ngoái, một tác phẩm đoạt giải đã bị hủy kết quả sau khi bị phản ánh có thiết kế giống hệt hình ảnh trên Internet, làm dấy lên tranh cãi về khả năng sử dụng AI tạo sinh và nguy cơ vi phạm bản quyền.

Sau sự việc, Manga Koshien đã sửa đổi quy chế. Thay vì cấm hoàn toàn AI như trước, cuộc thi cho phép thí sinh sử dụng công nghệ này trong giai đoạn hình thành ý tưởng hoặc hỗ trợ lên kế hoạch sáng tác, nhưng không chấp nhận các tác phẩm được tạo gần như hoàn toàn bằng AI.

Ban tổ chức cũng bổ sung một ngày để rà soát các tác phẩm đoạt giải trước khi công bố kết quả chính thức. Thí sinh phải xem video hướng dẫn về pháp luật bản quyền, trong khi nhân sự được bổ sung để tìm kiếm những hình ảnh tương tự trên Internet nhằm phát hiện nguy cơ sao chép.

Ông Toru Ota, Giám đốc Sở Xúc tiến văn hóa tỉnh Kochi, cho biết những thay đổi này nhằm bảo đảm tính công bằng và giúp học sinh hiểu rõ hơn về quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, chính quyền địa phương thừa nhận việc phát hiện lạm dụng AI vẫn rất khó và nhiều quy định phải dựa vào sự trung thực của người dự thi.

Trong khi Manga Koshien lựa chọn thích ứng với AI, Hiệp hội Du lịch thành phố Sakaiminato, tỉnh Tottori, lại quyết định chấm dứt cuộc thi thơ Yokai Senryu sau 20 năm tổ chức.

Ban tổ chức cho rằng rất khó xác định một bài thơ do con người hay AI sáng tác, đồng thời không thể chịu trách nhiệm nếu tác phẩm đoạt giải sau này bị phát hiện do AI tạo ra.

Ở chiều ngược lại, Liên hoan Video nội dung Shikoku, được tổ chức từ năm 2007 nhằm phát hiện và bồi dưỡng các nhà sáng tạo video trẻ, đã cho phép sử dụng AI từ năm 2023.

Theo Cục Viễn thông Shikoku thuộc Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, khả năng khai thác AI cũng là một kỹ năng có thể được đánh giá cùng các tiêu chí sáng tạo khác. Tuy nhiên, việc sử dụng AI vẫn bị giới hạn và được xem xét riêng đối với từng tác phẩm.

Giáo sư Tatsuhiro Ueno, chuyên gia luật bản quyền của Đại học Waseda, đánh giá việc xây dựng quy định rõ ràng về sử dụng AI là hướng đi tích cực. Tuy nhiên, ông cảnh báo người sáng tạo có thể vô tình vi phạm bản quyền khi sử dụng AI tạo sinh nếu không hiểu rõ nguồn dữ liệu huấn luyện hoặc cách thức các hệ thống này tạo nội dung.