Làm rõ khái niệm “quê quán” để bảo đảm thống nhất trong quản lý hộ tịch

Các đại biểu Quốc hội tham gia phiên thảo luận tại hội trường sáng 11-4. Ảnh: quochoi.vn

Sáng 11-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế

Thảo luận về dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn Bắc Ninh) cho biết, theo quy định tại khoản 8, Điều 2 dự thảo luật, “quê quán” của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ theo thỏa thuận khi đăng ký khai sinh; trường hợp không thỏa thuận được thì xác định theo tập quán.

Đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn Bắc Ninh) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Quy định này mới chỉ nêu cách thức xác định mà chưa làm rõ khái niệm “quê quán” là gì.

Đại biểu nêu trong thực tiễn đăng ký khai sinh, chính quyền cơ sở thường xác định “quê quán” của trẻ theo nơi sinh của cha hoặc mẹ. Tuy nhiên, cách xác định này bộc lộ nhiều bất cập, nhất là trong quá trình di cư, học tập, làm việc... khiến nơi sinh của cha mẹ không phản ánh đúng nguồn gốc gia đình.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi quy định tại khoản 8, Điều 2 theo hướng làm rõ khái niệm “quê quán”, bảo đảm phản ánh đúng nguồn gốc, xuất xứ của cá nhân; đồng thời bổ sung các tiêu chí cụ thể để xác định nội dung này. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần đánh giá đầy đủ hơn về ý nghĩa và sự cần thiết của việc ghi nhận thông tin “quê quán” trong Luật Hộ tịch và các văn bản liên quan, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

“Qua tìm hiểu, nhiều quốc gia trên thế giới không sử dụng khái niệm quê quán như ở Việt Nam, mà chủ yếu ghi nhận các thông tin như nơi sinh, quốc tịch hoặc nơi cư trú; trong đó phổ biến nhất là nơi sinh trong giấy khai sinh và hộ chiếu”, đại biểu cho biết.

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) bày tỏ cơ bản tán thành với dự thảo Luật và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Dưới góc nhìn cá nhân, đại biểu phân tích rõ sự khác biệt và tương đồng giữa chức năng quản lý nhà nước của Luật Hộ tịch và Luật Căn cước.

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Theo đó, Luật Hộ tịch được xem là “đạo luật của đời người”, quản lý các sự kiện quan trọng của mỗi cá nhân từ khi sinh ra đến khi qua đời. Trong khi đó, Luật Căn cước quy định việc xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thông qua hệ thống VNeID, căn cước điện tử và số định danh cá nhân.

Tuy nhiên, điểm chung của hai đạo luật là cùng quản lý thông tin nhân thân công dân, phục vụ công tác quản lý nhà nước, bảo đảm tính chính xác, thống nhất về thông tin định danh và hướng tới bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Trên cơ sở đó, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát, phân định và tích hợp các quy định, thủ tục giữa Luật Hộ tịch (đang sửa đổi) và Luật Căn cước năm 2023. Đây là xu thế tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, nhằm tạo sự thông suốt trong quản lý, giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho người dân.

Cụ thể, cần bảo đảm liên thông 100%, đồng bộ hóa theo thời gian thực; thống nhất sử dụng số định danh cá nhân làm “chìa khóa” truy xuất thông tin hộ tịch trên nền tảng VNeID. Đồng thời, triển khai cơ chế “một cửa số”, tích hợp dịch vụ công về hộ tịch vào VNeID, tiến tới sử dụng VNeID thay thế giấy tờ truyền thống.

Về quản lý tại địa phương, đại biểu cho rằng cần phân cấp, chia sẻ quyền quản trị cho cấp xã, phường; cho phép cán bộ tư pháp - hộ tịch và công an cấp cơ sở cùng truy cập một hệ thống dữ liệu dân cư thống nhất, qua đó kịp thời chỉnh sửa sai sót và đẩy mạnh số hóa sổ hộ tịch cũ; đồng thời, tích hợp quy trình “ba trong một” gồm đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ căn cước cho trẻ em dưới 14 tuổi, qua đó giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại cho người dân.

Đề nghị giảm thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch

Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn Nghệ An) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn Nghệ An) quan tâm đến đề xuất bổ sung thông tin tình trạng hôn nhân vào nội dung đăng ký hộ tịch (điểm e, khoản 1, Điều 3 dự thảo luật).

Theo đại biểu, tình trạng hôn nhân của cá nhân về cơ bản đã được ghi nhận và tích hợp trong cơ sở dữ liệu hộ tịch, được sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Đại biểu dẫn quy định hiện hành cho thấy giấy xác nhận tình trạng hôn nhân chỉ có thời hạn sử dụng 6 tháng và phục vụ một mục đích cụ thể. Về bản chất, đây không phải là sự kiện hộ tịch mang tính ổn định, lâu dài như giấy khai sinh hay giấy chứng nhận kết hôn.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc không đưa nội dung “tình trạng hôn nhân” vào đăng ký hộ tịch nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và giảm áp lực cho cán bộ cơ sở.

Về quy định đăng ký khai tử tại Điều 20, đại biểu cho rằng việc bổ sung yêu cầu “giấy tờ chứng minh sự kiện chết” còn chưa rõ ràng, chưa xác định cụ thể giá trị pháp lý cũng như cơ quan có thẩm quyền cấp loại giấy tờ này. Trong nhiều trường hợp người qua đời tại nhà do tuổi già, bệnh tật, không có xác nhận của cơ sở y tế hoặc cơ quan pháp y, thì việc yêu cầu giấy tờ chứng minh sẽ gây khó khăn, phát sinh thủ tục không cần thiết cho người dân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định theo hướng mở, chỉ yêu cầu giấy tờ chứng minh sự kiện chết “nếu có”, áp dụng đối với các trường hợp tử vong tại cơ sở y tế hoặc do tai nạn rủi ro có sự xác nhận của cơ quan chức năng.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) quan tâm đến quy định tại Điều 7 liên quan đến thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch của Chủ tịch UBND cấp xã. Theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã có thể ủy quyền thực hiện một số nhiệm vụ nhưng không được ủy quyền đối với các giấy tờ quan trọng như giấy khai sinh, giấy chứng tử, giấy chứng nhận kết hôn.

Theo đại biểu, trong khi giấy khai sinh hay giấy chứng nhận kết hôn có thể chờ đợi trong một số trường hợp, thì giấy chứng tử lại mang tính cấp thiết. Do đó, cần có quy định linh hoạt hơn về ủy quyền, nhằm bảo đảm quyền lợi và tránh gây khó khăn cho người dân trong những tình huống cấp bách.

Đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn thành phố Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Từ góc tiếp cận khác, đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn thành phố Hà Nội) quan tâm đến việc ghi nhận thông tin cha, mẹ trong đăng ký khai sinh đối với trẻ em trong các gia đình có yếu tố hôn nhân đồng tính.

Theo đại biểu, hiện nay có những trường hợp trẻ em được sinh ra và nuôi dưỡng trong gia đình có hai người cùng giới tính nhưng về mặt pháp lý chỉ được ghi nhận một người trên giấy khai sinh. Điều này dẫn đến khoảng trống pháp lý, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Vì thế, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tại Điều 15 theo hướng, thông tin về cha, mẹ trong giấy khai sinh được xác định theo quan hệ pháp lý giữa người đăng ký và trẻ em, không phụ thuộc vào giới tính; đồng thời cho phép ghi nhận đầy đủ cả hai người trong trường hợp đã được pháp luật xác lập quan hệ cha, mẹ, con hợp pháp.